Winter werkzaamheden

Wat zijn de winter werkzaamheden op een boerderij? Het is vooral onderhoud van afwatering van het land en het tevreden houden van de koeien in de stal. Al is dat laatste niet heel lastig.

Winter op de boerderij

De laatste koeien zijn half november de stal in gegaan, dus voor ons is de winter nu begonnen. De melkkoeien zijn al een paar weken continu binnen en vonden het wel prima. Alleen de schapen lopen nu nog buiten, die hebben geen last van de kou of de regen.

In februari/maart als ze tegen het lammeren aan zitten, zetten we ze op stal om ze in de gaten te houden en te helpen waar nodig. Tot die tijd onderhouden ze het land, ze houden het gras kort en eten de (on)kruiden die de koeien lieten staan. Gratis grasmaaiers zijn het.

Zorgen dat het water wegkan

Om het land lente-klaar te maken moet je eigenlijk niet meer met de trekker het land in. We zitten op veengrond, de draagkracht is laag, zeker met veel regen. Maar, het water moet ook weg kunnen, via greppels naar de sloten, naar de doorgang van het waterschap en zo het gebied uit gepompt.

Winterwerkzaamheden op een boerderij betekent de greppels openhouden en de doorgangen naar de sloten – dit zijn buizen onder de grond omdat je over de kopakkers moet kunnen rijden met de trekker. Met een schep is het zoeken naar de buizen, in het land en in de slootkant.

Tijdens de weidegang vertrappen de koeien deze doorgangen, en groeit er gras waar het niet zou moeten. Beide doorgangen moeten open zijn, zodat het overtollige water weg kan. Een werkje wat op tijd gedaan moet worden om schade aan het land en extra werk bij hevige regenval te voorkomen.

Weinig spanning voor de koeien

Voor de koeien is de stalperiode een eentonige vertoning totdat ze weer naar buiten mogen. We scheren ze zodat ze schoon blijven in de stal. Korter haar houdt minder stof en mest vast. Bovendien kunnen ze zo beter de warmte kwijt; een koe heeft liever een frisse omgeving dan een warme stal. En schone staarten en uiers maakt het melken gemakkelijker.

In de winter zitten de koeien in de potstal (foto Natuurlijk Boeren)
Koeien in de potstal (foto natuurlijk boeren)

Verder hebben de beesten weinig spanning en variatie, maar daar houden ze ook van. Het liefst is elke dag voor een koe hetzelfde. Twee keer per dag melken, altijd voer om te eten en verder in de ligbox om te luieren: een koe ligt het grootste deel van de dag te herkauwen.

Tot de staldeuren weer opengaan en ze naar buiten mogen. Maar dan is het al lente. Ik kijk er alvast naar uit.

Koeiendans 2019

Aanstaande zaterdag gaan om 14 uur de koeien voor het eerst dit jaar naar buiten. Bezoekers zijn welkom vanaf 13.30 uur.

Daarna is voor de nieuwsgierigen tijd voor een rondleiding over het bedrijf.

Benieuwd hoe de koeiendans eruitziet? Kom kijken op Hoeve Ackerdijk, Rotterdamseweg 223, 2636 KC Midden Delfland. 

De onderstaande foto is van de koeiendans 2018 en gemaakt door Marijke Lammers.

Kaas!

Sinds begin van dit jaar zijn we op de boerderij bezig met het ontwikkelen van een eigen product: kaas. We hebben een boerderij met melkkoeien, een kinderdagverblijf, we zijn één dag in de week zorgboerderij en hebben een (iets ingedutte) educatie tak. We hadden dus nog wel wat tijd over.

Kaas bij de trekker
Kaas bij de trekker

Hoe vangt een boer een koe?

‘Een koe geeft pas melk nadat ze gekalfd heeft. De eerste melk (ook wel biest genoemd) is belangrijk voor het kalfje, want daar zitten veel extra voedingsstoffen in. Het kalfje moet binnen de zes uur biest drinken. De volgende negen maanden geeft een koe ‘gewone’ melk, steeds wat minder tot ze weer ‘droog’ staat en niet meer gemolken wordt. Tot het volgende kalfje geboren wordt.

We weten ongeveer wanneer een koe een kalf krijgt

Vroeger hield een boer de status van alle koeien bij in een boekje. Inseminatiedatum, verwachte kalfdatum, lactatieperiode etc. Nu is daar natuurlijk een app voor. Dus we krijgen op tijd een ‘ping’, en zien zo’n tien dagen voor de verwachte datum wanneer een koe ongeveer gaat kalven. De geboorte gaat bijna altijd zonder tussenkomst van boer of veearts, al houden we wel een oogje in het zeil. Bij een vaars – een nieuwe koe die voor de eerste keer gaat kalven en dus een melkkoe wordt – twee ogen.

Een koe laat ook wel zien dat het kalfje er aan komt. De uiers bollen een paar dagen van tevoren op, en ongeveer op de dag zelf zie je dat de banden (de heupen) van de koe erg inzakken. Dan is het opletten geblazen.

Maar terug naar de app. Die heeft het niet altijd bij het goede eind, want het is ook maar een verzameling data. Soms kalft een koe heel wat eerder dan verwacht, bijvoorbeeld omdat de inseminatie bij een eerste keer is gelukt – terwijl een tweede (of derde) keer nodig leek. Dit gaat in sprongen van drie weken. Onze ‘droge’ koeien lopen op akkers los van de boerderij, omdat we de percelen aan de boerderij gebruiken voor de melkkoeien. Dus we kijken op de app, zien dat een koe over een week gaat afkalven en halen die dan op met de veewagen. Op de boerderij krijgt ze een eigen strohok waar ze kan eten, luieren en afwachten.

Toch onverwacht een kalf in de wei

Behalve dus, als de koe plotseling gekalfd heeft. Dan loopt er opeens een kalfje in de wei. Op zich is dit geen probleem, we halen het stel dan samen op.

Maar afgelopen week liep het anders. Donderdag kalfde een koe in de wei en dat zagen we pas ’s avonds. In het donker koeien ophalen is geen goed idee, en moeder en kalf redden zich wel als het kalfje maar gedronken heeft.

Koe en kalf in de wei

Dus de volgende dag gingen we kijken. Wel een koe, geen kalf. De slootjes nalopen, nog steeds geen kalf. Zo’n beest is qua grootte toch vergelijkbaar met een kleine Deense dog, maar kan zich wel in een greppel of brandnetelbos klein maken en verstoppen. Met tegenzin hebben we de moeder toch meegenomen, want die moest gemolken worden om uierontsteking te voorkomen.

Hoe vang je een koe?

De dagen erna hebben we nog de sloten en greppels afgezocht naar het kalfje. Die moest toch ergens zijn. We hadden de hoop eigenlijk al opgegeven toen zaterdagmiddag een fietser aangaf een kalf in de sloot te hebben gezien, ons kalf. Ondertussen was ze hongerig en wat verwilderd, lees: niet te vangen. Zondagmiddag hebben we besloten de moederkoe terug op de veewagen te zetten en naar het kalf te brengen. Die vonden elkaar snel en het kalf schoot naar de uier. En beide werkten absoluut niet mee aan een ritje terug naar de boerderij. Pas maandag, met wat hulp van hekken en onze medewerker, hebben we het duo in de wagen gekregen en terug naar de boerderij kunnen brengen.’

Koe en kalf in het hok
Koe en kalf in het hok
Kalfje in het hok
Kalfje in het hok

Hitte

Boer ben je zeven dagen in de week. Koeien moeten iedere dag eten en gemolken worden. Het overige werk kan je nog wel enigszins plannen. Al hoor ik van andere boeren dat meer dan een paar weken vooruit plannen onmogelijk is. Natuurlijk weet je welk werk er per seizoen moet gebeuren, maar wanneer je dat precies kan doen, dat ligt aan het weer.

Plannen als boer is lastig

Het weer en dieren, twee dingen die zich lastig laten inplannen. Als een koe kalft, gebeurt dit dikwijls ’s nachts. Of nadat je bent omgekleed zodat en vlak voordat je wat leuks wil gaan doen in de stad. Het hoort erbij, je kan er moeilijk kribbig om worden.

Ook het weer bepaalt je planning, of eigenlijk je vermogen om van je planning af te wijken zonder dat het dagelijkse werk in de soep loopt. Met het natte voorjaar konden we pas laat de koeien naar buiten doen. Een gevolg daarvan is dat ze meer van de wintervoorraad opmaken. In mei en juni hebben we goed kunnen weiden en maaien – rekening houdend met het late broedseizoen van de weidevogels. Drukke maanden, met veel werk en lange dagen.

Geen regen

Nu lopen we tegen een andere uitdaging aan: het gebrek aan regen. Een boer is als een van de weinigen in de zomer blij met een goeie regenbui. Dat betekent namelijk vocht voor het gras om te groeien. Nu is het al weken droog en groeit er niks, ons land ligt er maar armoedig en vergeeld bij. Normaal gesproken kunnen we het land ook bemesten, maar dat heeft vooral zin als het (licht) heeft geregend. Niet aan de orde dus. 

Voor de koeien is er ook weinig maar weinig te eten, wat weer minder melk en inkomsten als gevolg heeft. We voeren ze bij met het in mei gemaaide wintervoer en wachten op regen. Veel meer kan je niet doen, behalve dan een terrasje pakken.

Maaien en weidevogelbeheer

De koeien lopen nu een goede maand buiten, de lammetjes van februari zijn al bijna tot schapen uitgegroeid en het broedseizoen van de weidevogels is ook goed onderweg. Hoe kan maaien helpen met weidevogelbeheer?

Boeren en loonwerkers zijn druk bezig het gras te verzamelen voor de winter. Je zit hele dagen op de trekker: hectares maaien, schudden en wiersen. En dan ben je na twee dagen goed weer ’s avonds tot zonsondergang bezig om het gedroogde gras in te kuilen of de geperste balen op te halen. Tussendoor moet het normale werk ook gedaan worden: koeien melken en de lammetjes, schapen, kippen en kalveren voeren. Kortom: je maakt lange dagen. Oh, en wat jong grut angst aanjagen door ze op te pakken en te fotograferen:

Beschrijving: http://www.hoeveackerdijk.nl/wp-content/uploads/2018/05/DeEPBcwWsAEyjIH-225x300.jpg
Kleine weidevogel

Al het grasland in 1x maaien?

En of je het gras nu op het erf inkuilt en afdekt, of in balen laat persen en later ophaalt, het eindresultaat is een wei met kort gemaaid gras. Je kan er voor kiezen al het grasland in één keer maaien, je hebt namelijk maar een erg korte periode waarin het gras kwalitatief goed voer oplevert. Te vroeg maaien en het mist voedingswaarde, te laat en het is te lang en te droog, te veel regen erop en het schimmelt kapot door broei.

Het nadeel van alle weiden in één keer kort maaien is dan wel dat er voor weidevogels geen beschutting meer is. Niet om de nesten te beschermen tegen kauwtjes, niet voor de kuikens van grutto’s en tureluurs om te schuilen tegen ooievaars, en er is voor alle vogels weinig te eten.

Weidevogelbeheer

Mijn ouders zijn al jaren intensief bezig met weidevogelbeheer, mijn vader was een van de initiatiefnemers van Vockestaert. Boeren krijgen bijvoorbeeld een vergoeding om de nesten te beschermen en/of later te maaien. Sinds een paar jaar hebben we ook een halve hectare in het broedseizoen een paar centimeter onder water staan, met dank aan een pomp op zonne-energie. Deze plas-dras geeft de vogels de ruimte om te foerageren.

In etappes maaien

Wij maaien zo’n 8 á 10 hectare per week, rijden langzaam tijdens het maaien zodat je kan zien wat er rondloopt en behouden een mozaïek van het geweide (door koeien leeg gegeten), gemaaide en het ongemaaide grasland.

Het resultaat is een groot aantal nesten, en een succesvol broedseizoen. Terwijl ik dan de koeien haal om ze te melken, of de polder inloop om de schapen te tellen zie je en hoor je de vogels druk bezig zijn. Natuur naast de stad. Ik hoop dan ook dat ik de succesvolle aanpak van mijn ouders door kan zetten, zodat onze polder een levendige polder voor vogels blijft.

Af en toe organiseren we een weidevogelsafari, schrijf je in voor de nieuwsbrief om op de hoogte te blijven.

Ruim 1.600 bezoekers op Open Dag

Afgelopen vrijdag was onze boerderij open voor bezoek. Voor het vierde opeenvolgende jaar deden we mee aan de Campina Boerderijdagen. Het was een succes, met meer dan 1.600 bezoekers.

De hele dag waren er verschillende activiteiten, voor jong en minder jong. Een puzzeltocht, koeienquiz, melkbusheffen en stormbaan voor degene met genoeg jeugdige energie. En rondleidingen over het erf, en een weidevogeltocht op de platte kar door ons land voor degenen die wat rustiger aan de boerderij wilden ontdekken.

De foto’s hieronder geven een sfeerimpressie van deze dag.

Aanstaande maandag (tweede Pinksterdag) zijn er andere boerderijen open om te bezoeken. Biologisch melkveebedrijf Gravesteijn in Pijnacker, familie Rodenburg in Schiedam en familie van der Kooij in Maasland. Meer informatie vindt u hier.

De stad op de boerderij

Afgelopen zondag was onze boerderij het toneel voor De Stad Uit, een organisatie die jongeren uit de Rotterdamse binnenstad het platteland en de natuur in stuurt.

Er waren ongeveer 120 jongeren bij ons op het erf. Samen met de mensen van De Stad Uit hebben ze, sommige met hun ouders, over het erf gezworven en zo geleerd over koeien, zuivel en het boerenvak. Ze hebben de slootjes onderzocht naar beestjes, met de platte kar achter de trekker het land in gereden om vogelnestjes te spotten – de weidevogelsafari-, een stormbaan overwonnen (toegegeven, dit was bedoeld om de overdaad aan energie er uit te rennen) en ze hebben van verschillende melkproducten geproefd.

Volgens onze gasten, de organisatie en ons was het een succesvolle dag. De foto bij deze link naar Rijnmond is trouwens niet van onze koeien, die gaan aanstaande zaterdag om 11 uur naar buiten. 

De kinderen hebben tijdens meerdere rondleidingen al hun vragen kunnen stellen over de dieren, het land, de melk en andere dingen rondom boerderij. Het is dan altijd leuk om de opvallendste vragen eruit te pakken:

  • Komt chocolademelk van bruine koeien?
  • Hoe hard gaat de trekker?
  • Wanneer legt een kip een nugget?

Maar het viel eigenlijk meer op dat de kinderen juist al veel wisten: over dierverzorging, melk pasteurisatie en bijvoorbeeld hoeveel magen een koe heeft. Toch redelijk specifieke kennis.

Dit kan door Freek Vonk komen, zoektochten op het internet of door de diverse achtergronden van de kinderen. Kinderen met familie in Marokko of Turkije krijgen op vakantie wellicht nog wel wat kennis mee van ooms en tantes op boerderijen. En dat konden ze afgelopen zondag dan weer aan hun klasgenoten vertellen.

Ik was blij verrast dat kinderen die in hun dagelijkse leven niet met deze dingen in aanraking komen zo enthousiast en geïnteresseerd waren.

U kunt er ook meer over lezen op het BIO Journaal.

Kom langs: 21 april gaan de koeien naar buiten

Zaterdag 21 april gaan de koeien voor het eerst van het jaar naar buiten. We zetten de staldeuren om 11 uur open en u bent van harte welkom dit vrolijke spektakel mee te maken.

Dit jaar stonden de koeien langer op stal dan de voorgaande jaren. Het land was nog te nat en er stond te weinig gras voor de koeien. Maar zaterdag 21 april om 11u is het zover en kunnen de koeien na een lange winter voor het eerst weer naar buiten.

Koeien die voor eerst uit de stal komen. (2017)
Koeien in 2017 die voor het eerst weer naar buiten gaan