Schapen op Hoeve Ackerdijk: goedkope grasmaaiers

Op Hoeve Ackerdijk werken we voornamelijk met koeien (en kinderen), maar vroeger liepen er, zo vlakbij Rotterdam ook hordes schapen en een kleinere verzameling varkens op ons bedrijf.

Van oudsher zijn boerderijen ‘gemengde’ bedrijven. Om risico’s te spreiden was je niet alleen koeienboer, maar had je er ook wat schapen, varkens, geiten of – als de grondsoort het toelaat – akkerbouw bij. Verdiende je een jaar wat minder met de melk, dan compenseerde je dat met een andere bedrijfstak.

Gaandeweg zijn boeren zich gaan specialiseren in een dier of teelt. Een gemengd bedrijf anno 2020 is er éen met een vergaderlocatie of camping.

We hebben op Hoeve Ackerdijk de circa 80 schapen en jaarlijks 200 lammetjes verminderd tot zo’n 25 schapen. Dit jaar hebben ze samen 42 lammetjes gekregen.

De schapen op Hoeve Ackerdijk

Een schaap is een seizoensdier, ze krijgen de lammetjes in de lente. Logisch ook, want dan is er het meeste te eten in het land. Een schaap kan één tot vier lammetjes krijgen, gemiddeld twee. Als er vier lammetjes bij een schaap zitten, moeten we er eentje bijvoeren. Dat noemen we dan pap- of potlammetjes.

Paplammetjes zullen hun leven lang gemakkelijker naar je toe komen, ze hebben onthouden dat als de boer eraan komt, ze wat te eten krijgen. Sommige dingen verleer je niet.

Waarom hebben we schapen op de boerderij?

Het is moeilijk geld te verdienen met schapen, zeker als je er maar 25 hebt. Je verkoopt ze voor vlees, de wol zelf brengt eigenlijk niks op. Voor zwarte wol moeten we zelfs betalen om het kwijt te kunnen.

We laten ze aan het begin van de zomer scheren, anders is het veel te warm voor ze. Tegen de winter hebben ze alweer een lekkere vacht tegen de kou.

“Waarom houden jullie de schapen dan eigenlijk aan?” zul je denken.

Naast het plezier van lammetjes in de lente, zijn het minder kieskeurige eters dan koeien. Wat koeien aan planten en oud gras laten staan, peuzelt een schaap op. Een kudde van zo’n 20-30 schapen is handzaam en groot genoeg om ‘achter de koeien aan’ te laten grazen.

Dus waar de koeien het lekkere gras hebben opgegeten, mogen de schapen dan heen om de restjes kaal te eten. Dit geeft het grasland ruimte om nieuw, fris gras te laten opkomen.

Dat kunnen we dan weer voor wintervoer en de weidegang gebruiken. De schapen lopen het hele jaar buiten, als gratis grasmaaier onderhouden ze ons land.

De boerderij en Corona

Werken tijdens corona: op de boerderij gaat het werk gewoon door. De koeien hebben gelukkig geen last van de ziekte. Als bedrijf hebben we minder inkomsten vanwege de zakkende melkprijs en minder rondleidingen.

Ondanks Corona lekker naar buiten

De koeien op de boerderij hebben gelukkig geen last van Corona en doen het eigenlijk best prima. De zon schijnt, het gras groeit, ze lopen nu ook een paar weken buiten. De weidegang vraagt wat voorbereiding en de eerste keer naar buiten is altijd een leuk spektakel. Nu dus voor het eerst sinds jaren zonder publiek.

Koeiendans: ze gaan voor het eerst naar buiten

Voorbereiden weidegang

Het voorbereiden van het weideseizoen start in oktober. Dan “sloten (werkwoord) we de sloten, greppelen (werkwoord) we de greppels. Dit doen we om alle regen te kunnen afvoeren van het land naar de sloten, watergangen en via gemalen de polder uit.

Zo blijft het land relatief droog en verdrinkt het gras niet. Dat zou kale plekken geven en omdat gras trager groeit dan onkruid zoals distels en zuring, krijg je een wildgroei van onkruid. Wat de koeien niet eten, de fijnproevers.

Na dit winterwerk komen we het liefst niet meer meer de trekker in het land, omdat je nogal snel sporen rijd. Deze schade is moeilijk te repareren, daarbij druk je de ondergrond vast, waardoor er minder lucht in zit en dan groeit er minder gras. Als je goed kijkt kan je de trekkersporen in veenland in de lente vaak nog zien.

Als je goed kijkt kan je de trekkersporen in veenland in de lente vaak nog zien.

Laatste voorbereiding koeiendans

Verder is het in de dagen voor de koeiendans een kwestie van paaltjes zetten met schrikdraad, zodat de koeien netjes in de percelen blijven lopen waar wij ze willen hebben. Voor koeien is het gras namelijk vaak lekkerder daar waar je net niet bij kan, of naartoe mag.

Minder inkomsten door Corona

Er is een risico dat onze melk niet opgehaald kan worden, omdat de verwerking in de fabrieken moeilijker wordt. Vooralsnog zijn daar geen tekenen voor, gelukkig. Leveranciers en afnemers blijven ook in bedrijf, we mogen dus niet klagen.

Wel zakt de melkprijs, omdat export moeilijker gaat en daardoor de vraag verminderd. Het aanbod van melk groeit nu juist, omdat koeien in de lente nu eenmaal meer melk geven. Het werk is dus hetzelfde, de inkomsten helaas niet.

Het wegvallen van rondleidingen, zorgdagen, open dagen en stageplekken is het meest opvallende verschil in onze werkweek met vorige jaren. Het is een stuk stiller op de boerderij door Corona. Overigens heeft Campina online de Thuisboerderijdagen voor de mensen die de open dagen (net als wij) missen.

Het agrarisch kinderdagverblijf

Hoe anders is het op het kinderdagverblijf. Alleen kinderen van ouders met essentiële beroepen komen naar de opvang. Dat betekent dat we maar een handvol kinderen per dag opvangen.

De leidsters blijven zoveel mogelijk thuis, om besmettingsrisico’s te voorkomen. Gelukkig denkt het personeel erg met ons mee en maken we samen voorleesfilmpjes en knutseltips. We zetten deze online om de kinderen thuis zoveel mogelijk te betrekken bij de boerderij. 

We houden de ouders op de hoogte van alle veranderingen in regelgeving en hopen iedereen snel weer te kunnen verwelkomen op de boerderij.

Koeien grazen in het recreatiegebied

Sinds gisteren lopen de koeien van Hoeve Ackerdijk op het recreatie gebied achter de camping. Dit doen we om de weidevogelnesten in ons eigen land te sparen.

Weidevogel waarnemingen op Hoeve Ackerdijk
Weidevogel kaart met nesten in ons land

Voor de koeien is een tijdelijk bruggetje en looppad gemaakt; ze komen namelijk wel elke avond terug om gemolken te worden. Na het melken ’s ochtends gaan ze weer terug.

Een botbreuk en geen water

Een terugblik op de eerste maanden van 2020 van Hoeve Ackerdijk. Want: Wat doet een boer in de winter?

De winterperiode op de boerderij is zo niet de rustigste periode, dan wel de meest overzichtelijke. Alle dieren zitten binnen in de stallen, het moet dus gek lopen wil er dan een koe in de sloot zitten. Het dagelijkse werk bestaat uit de koeien melken, voeren en zorgen dat ze schoon en droog liggen in de stallen.

Dat kan in de ligboxen met zaagsel, of met stro in de potstallen en kalvenhokjes. Koeien eten veel en er moet altijd wat te eten zijn, zodat ook de dieren die lager in de hiërarchie staan nog wat te kiezen hebben en het niet met de restjes moeten zien te doen. Ook moeten ze altijd schoon water kunnen drinken.

De winterperiode is er ook om voorbereidingen te treffen voor de lente:

  • Zorgen dat alle machines zijn nagekeken en meteen inzetbaar zijn wanneer het moet.
  • Zorgen dat het land de hoeveelheid regen kan laten wegspoelen door sloten en greppels goed open te houden.
  • Zorgen dat het erf er netjes bij ligt, zodat er in de lente geen wildgroei aan onkruid opkomt.

En papierwerk, het liefste hebben we dat uit de weg voordat de handen weer uit de mouwen gaan, de koeien de wei in gaan en de trekkers de polder in om te maaien en te bemesten.

Geen water

Zorgen voor schoon water was vorige week opeens niet meer mogelijk, toen het water werd afgesloten voor een noodreparatie aan de straat. Twee dagen (gelukkig tussen werktijd en niet ’s avonds) was er geen water in de stal. We melken op tijd en na het melken krijgen de koeien vers voer.

Daarna hebben ze de meeste koeien dorst en een koe doet liever niet aan kleine slokjes. Vervolgens gaan ze lekker in luieren tot ergens in de middag. Rond koffietijd ging de kraan gelukkig weer open, en was het even flink druk bij de waterbakken.

Botbreuk door een schop van een koe

Een paar weken geleden kreeg ik een schop van een koe. Gratis en voor niks, ze schrok van me dat ik ineens de hoek om kwam lopen. Een schop gebeurt wel vaker, maar deze wist ik niet goed te ontwijken. Het was zondagochtend, vlak voor het melken en mijn voet deed pijn.

Even de laars uitgetrokken om te kijken of er iets gebroken was. Dat was het niet, dus ja, dan kan ik het wel los lopen, toch? Er zat niets anders op dan eerst alle koeien te melken, de ochtendronde af te maken en dan met mijn been languit op de bank even rusten en hopen dat het meevalt.

Dat deed het niet, ik had een botbreuk in mijn voet bleek die maandag bij de dokter. Rust houden zegt de dokter dan, maar dat is best lastig als er iedere dag koeien gemolken en gevoerd moeten worden. Wat doe je dan als boer?

Wie zorgt voor de koeien als de boer dat even niet kan?

Gelukkig zijn er bedrijven die tijdelijk personeel kunnen plaatsen. Als boer heb je periodes met veel werk (lente, zomer) en soms weinig werk (winter). In de drukke periodes schakel je een loonwerker in, of de Agrarische Bedrijfshulp. Die regelt een ervaren boerenhulp die na wat uitleg je bedrijf ‘overneemt’ en het buitenwerk uitvoert. Op die manier ben je als boer zeker dat het bedrijf blijft draaien.

In de winter zorgt de boer ervoor dat de koeien een warme stal hebben, en genoeg te eten hebben.

De koeien worden gemolken, gevoerd en verzorgd. De productie gaat door en daarmee ook de omzet van het bedrijf. De omzet is niet het belangrijkste; als boer/ondernemer moet je zorgen dat het werk gedaan wordt. Zo’n boerenhulp kan je ook inschakelen als je op vakantie gaat, maar dan betaal je een normaal tarief.

De omzet is niet het belangrijkste; als boer/ondernemer moet je zorgen dat het werk gedaan wordt.

Bas van den Berg

Een boer kan zich verzekeren voor wanneer hij/zij ziek thuiszit, en dan betaal je een verlaagd ziektetarief. Op deze manier maak je weliswaar wat extra kosten, maar voor de korte termijn is het een goede oplossing.

Ondertussen zit ik op de bank met mijn been gestrekt voor me. Ik deed deze winter dus deels iets heel anders dan de koeien voeren: ik ben helemaal bijgewerkt met mijn papierhandel, heb allerlei achterstallige tv-series nu wel bekeken en ik verveel me mateloos. Gelukkig mag ik binnenkort weer aan de slag.

Winterwandeling

Rondleidingen en praten over de boerderij, we doen het graag. Vaak komen groepen als het mooi weer is, want dat wandelt wel zo lekker. Terwijl er ook een hoop te zien is in de winter. Daarom hebben we 11 januari een winterwandeling op de boerderij georganiseerd. Nu was het weliswaar geen winterweer, maar dat valt niet te plannen.

Winterwandeling op de boerderij

In de winter zijn alle dieren – behalve de schapen – op stal. De dieren zitten binnen en daarom valt er meer te zien en te vertellen dan anders. Dagelijks zorgen we ervoor dat de dieren eten en een schone ligplek hebben. De melkkoeien melken we in de ochtend en de avond. Dat vult de dagen aardig goed.

Tussendoor doen we erfonderhoud en zijn we druk bezig met de sloten en greppels open te houden. Zo kan het regenwater goed wegstromen naar de gemalen. Dat is voor ons erg belangrijk omdat onze polder ongeveer 2,5 meter onder NAP zit. Bij een hoge waterstand ‘verdrinkt’ het gras en groeit het in de lente niet.

In de winter wandelen voor de Kring-Loop

Dinsdag wandelden we 10 kilometer naar Den Haag voor de Kring-Loop. (Biologische) melkveehouders en akkerbouwers, samen met een groot aantal organisaties, hebben aan minister Schouten een tien-stappenplan aangeboden over de toekomst van de landbouw in Nederland.

Uitdagingen zijn er genoeg, maar een positief beeld over de toekomst leek er de afgelopen maanden niet te zijn. Wij vinden van wel.

Als boeren, overheid en consumenten stappen zetten naar een duurzaam, natuur-inclusief en lokaal gericht voedselsysteem, is er veel mogelijk. Voor natuur, voor de consument en voor boer. Het is dan wel belangrijk dat er over de lange termijn wordt nagedacht, met een stip op de horizon waar alle partijen naartoe blijven werken.

Ermee beginnen kunnen we vandaag al, kom vooral eens langs bij ons op de boerderij 🙂

Winter werkzaamheden

Wat zijn de winter werkzaamheden op een boerderij? Het is vooral onderhoud van afwatering van het land en het tevreden houden van de koeien in de stal. Al is dat laatste niet heel lastig.

Winter op de boerderij

De laatste koeien zijn half november de stal in gegaan, dus voor ons is de winter nu begonnen. De melkkoeien zijn al een paar weken continu binnen en vonden het wel prima. Alleen de schapen lopen nu nog buiten, die hebben geen last van de kou of de regen.

In februari/maart als ze tegen het lammeren aan zitten, zetten we ze op stal om ze in de gaten te houden en te helpen waar nodig. Tot die tijd onderhouden ze het land, ze houden het gras kort en eten de (on)kruiden die de koeien lieten staan. Gratis grasmaaiers zijn het.

Zorgen dat het water wegkan

Om het land lente-klaar te maken moet je eigenlijk niet meer met de trekker het land in. We zitten op veengrond, de draagkracht is laag, zeker met veel regen. Maar, het water moet ook weg kunnen, via greppels naar de sloten, naar de doorgang van het waterschap en zo het gebied uit gepompt.

Winterwerkzaamheden op een boerderij betekent de greppels openhouden en de doorgangen naar de sloten – dit zijn buizen onder de grond omdat je over de kopakkers moet kunnen rijden met de trekker. Met een schep is het zoeken naar de buizen, in het land en in de slootkant.

Tijdens de weidegang vertrappen de koeien deze doorgangen, en groeit er gras waar het niet zou moeten. Beide doorgangen moeten open zijn, zodat het overtollige water weg kan. Een werkje wat op tijd gedaan moet worden om schade aan het land en extra werk bij hevige regenval te voorkomen.

Weinig spanning voor de koeien

Voor de koeien is de stalperiode een eentonige vertoning totdat ze weer naar buiten mogen. We scheren ze zodat ze schoon blijven in de stal. Korter haar houdt minder stof en mest vast. Bovendien kunnen ze zo beter de warmte kwijt; een koe heeft liever een frisse omgeving dan een warme stal. En schone staarten en uiers maakt het melken gemakkelijker.

In de winter zitten de koeien in de potstal (foto Natuurlijk Boeren)
Koeien in de potstal (foto natuurlijk boeren)

Verder hebben de beesten weinig spanning en variatie, maar daar houden ze ook van. Het liefst is elke dag voor een koe hetzelfde. Twee keer per dag melken, altijd voer om te eten en verder in de ligbox om te luieren: een koe ligt het grootste deel van de dag te herkauwen.

Tot de staldeuren weer opengaan en ze naar buiten mogen. Maar dan is het al lente. Ik kijk er alvast naar uit.

Koeiendans 2019

Aanstaande zaterdag gaan om 14 uur de koeien voor het eerst dit jaar naar buiten. Bezoekers zijn welkom vanaf 13.30 uur.

Daarna is voor de nieuwsgierigen tijd voor een rondleiding over het bedrijf.

Benieuwd hoe de koeiendans eruitziet? Kom kijken op Hoeve Ackerdijk, Rotterdamseweg 223, 2636 KC Midden Delfland. 

De onderstaande foto is van de koeiendans 2018 en gemaakt door Marijke Lammers.

dansende koeien

Kaas!

Sinds begin van dit jaar zijn we op de boerderij bezig met het ontwikkelen van een eigen product: kaas. We hebben een boerderij met melkkoeien, een kinderdagverblijf, we zijn één dag in de week zorgboerderij en hebben een (iets ingedutte) educatie tak. We hadden dus nog wel wat tijd over.

Kaas bij de trekker
Kaas bij de trekker

Hoe vangt een boer een koe?

‘Een koe geeft pas melk nadat ze gekalfd heeft. De eerste melk (ook wel biest genoemd) is belangrijk voor het kalfje, want daar zitten veel extra voedingsstoffen in. Het kalfje moet binnen de zes uur biest drinken. De volgende negen maanden geeft een koe ‘gewone’ melk, steeds wat minder tot ze weer ‘droog’ staat en niet meer gemolken wordt. Tot het volgende kalfje geboren wordt.

We weten ongeveer wanneer een koe een kalf krijgt

Vroeger hield een boer de status van alle koeien bij in een boekje. Inseminatiedatum, verwachte kalfdatum, lactatieperiode etc. Nu is daar natuurlijk een app voor. Dus we krijgen op tijd een ‘ping’, en zien zo’n tien dagen voor de verwachte datum wanneer een koe ongeveer gaat kalven. De geboorte gaat bijna altijd zonder tussenkomst van boer of veearts, al houden we wel een oogje in het zeil. Bij een vaars – een nieuwe koe die voor de eerste keer gaat kalven en dus een melkkoe wordt – twee ogen.

Een koe laat ook wel zien dat het kalfje er aan komt. De uiers bollen een paar dagen van tevoren op, en ongeveer op de dag zelf zie je dat de banden (de heupen) van de koe erg inzakken. Dan is het opletten geblazen.

Maar terug naar de app. Die heeft het niet altijd bij het goede eind, want het is ook maar een verzameling data. Soms kalft een koe heel wat eerder dan verwacht, bijvoorbeeld omdat de inseminatie bij een eerste keer is gelukt – terwijl een tweede (of derde) keer nodig leek. Dit gaat in sprongen van drie weken. Onze ‘droge’ koeien lopen op akkers los van de boerderij, omdat we de percelen aan de boerderij gebruiken voor de melkkoeien. Dus we kijken op de app, zien dat een koe over een week gaat afkalven en halen die dan op met de veewagen. Op de boerderij krijgt ze een eigen strohok waar ze kan eten, luieren en afwachten.

Toch onverwacht een kalf in de wei

Behalve dus, als de koe plotseling gekalfd heeft. Dan loopt er opeens een kalfje in de wei. Op zich is dit geen probleem, we halen het stel dan samen op.

Maar afgelopen week liep het anders. Donderdag kalfde een koe in de wei en dat zagen we pas ’s avonds. In het donker koeien ophalen is geen goed idee, en moeder en kalf redden zich wel als het kalfje maar gedronken heeft.

Koe en kalf in de wei

Dus de volgende dag gingen we kijken. Wel een koe, geen kalf. De slootjes nalopen, nog steeds geen kalf. Zo’n beest is qua grootte toch vergelijkbaar met een kleine Deense dog, maar kan zich wel in een greppel of brandnetelbos klein maken en verstoppen. Met tegenzin hebben we de moeder toch meegenomen, want die moest gemolken worden om uierontsteking te voorkomen.

Hoe vang je een koe?

De dagen erna hebben we nog de sloten en greppels afgezocht naar het kalfje. Die moest toch ergens zijn. We hadden de hoop eigenlijk al opgegeven toen zaterdagmiddag een fietser aangaf een kalf in de sloot te hebben gezien, ons kalf. Ondertussen was ze hongerig en wat verwilderd, lees: niet te vangen. Zondagmiddag hebben we besloten de moederkoe terug op de veewagen te zetten en naar het kalf te brengen. Die vonden elkaar snel en het kalf schoot naar de uier. En beide werkten absoluut niet mee aan een ritje terug naar de boerderij. Pas maandag, met wat hulp van hekken en onze medewerker, hebben we het duo in de wagen gekregen en terug naar de boerderij kunnen brengen.’

Koe en kalf in het hok
Koe en kalf in het hok
Kalfje in het hok
Kalfje in het hok

Hitte

Boer ben je zeven dagen in de week. Koeien moeten iedere dag eten en gemolken worden. Het overige werk kan je nog wel enigszins plannen. Al hoor ik van andere boeren dat meer dan een paar weken vooruit plannen onmogelijk is. Natuurlijk weet je welk werk er per seizoen moet gebeuren, maar wanneer je dat precies kan doen, dat ligt aan het weer.

Plannen als boer is lastig

Het weer en dieren, twee dingen die zich lastig laten inplannen. Als een koe kalft, gebeurt dit dikwijls ’s nachts. Of nadat je bent omgekleed zodat en vlak voordat je wat leuks wil gaan doen in de stad. Het hoort erbij, je kan er moeilijk kribbig om worden.

Ook het weer bepaalt je planning, of eigenlijk je vermogen om van je planning af te wijken zonder dat het dagelijkse werk in de soep loopt. Met het natte voorjaar konden we pas laat de koeien naar buiten doen. Een gevolg daarvan is dat ze meer van de wintervoorraad opmaken. In mei en juni hebben we goed kunnen weiden en maaien – rekening houdend met het late broedseizoen van de weidevogels. Drukke maanden, met veel werk en lange dagen.

Geen regen

Nu lopen we tegen een andere uitdaging aan: het gebrek aan regen. Een boer is als een van de weinigen in de zomer blij met een goeie regenbui. Dat betekent namelijk vocht voor het gras om te groeien. Nu is het al weken droog en groeit er niks, ons land ligt er maar armoedig en vergeeld bij. Normaal gesproken kunnen we het land ook bemesten, maar dat heeft vooral zin als het (licht) heeft geregend. Niet aan de orde dus. 

Voor de koeien is er ook weinig maar weinig te eten, wat weer minder melk en inkomsten als gevolg heeft. We voeren ze bij met het in mei gemaaide wintervoer en wachten op regen. Veel meer kan je niet doen, behalve dan een terrasje pakken.