Blog - Hoeve Ackerdijk

Crowdfunding voor een kaasruimte met waterstof opslag. Hoe werkt waterstof opslag eigenlijk?

Barbera Kaas van Hoeve Ackerdijk oktober 5, 2026oktober 5, 2026crowdfunding, Kaas 0 Comment

We zijn een crowdfunding gestart voor de bouw van de nieuwe kaasruimte. Daarbij installeren we ook een waterstof opslag; zo kunnen we voor het kaasmaken en het melken de opgeslagen groene energie van de boerderij gebruiken. Maar hoe werkt waterstof opslag eigenlijk en waarom kiezen we hier als boerderij voor?

Op de boerderij hebben we op het moment een windmolen en zonnepanelen. Zo liggen er een groot aantal panelen op onze potstal. Deze zonnepanelen produceren vooral midden op de dag energie en vooral in de zomermaanden. De energie hebben we echter het hele jaar rond, vooral ’s ochtends en ’s avonds nodig. Er is dus geen direct match in het opwekken en verbruiken van energie op ons bedrijf. Daarom kunnen we de energie beter opslaan, zo wekken we energie op wanneer het kan en gebruiken we deze wanneer we het nodig hebben.

Voor zo’n investering is geld nodig en dat halen we op het moment op met onze crowdfunding. Meedoen kan via hoeveackerdijk.nl/doe-mee

Waarom kiezen we (ook) voor waterstof?

Opslaan van energie klinkt logisch, we wekken energie op rond het middaguur en gebruiken het in de avond en de ochtend als we de koeien melken (en als we kaas maken). Met een accu (of batterij) kunnen we de dagelijkse pieken opvangen en kun je deze opgewekte energie zo’n 24 tot 48 uur opslaan. Precies genoeg zou je denken.

In de winter willen we ook kaas blijven maken (en moeten we ook de koeien melken). Er is dan minder zon (wel weer meer wind) en we hebben nog steeds energie nodig voor het melken, kaasmaken, de machines en het verwarmen van de stal.

Daarom kiezen we voor waterstof opslag in combinatie met een accu. Met waterstof kun je de opgewekte duurzame energie maanden opslaan. Zo kunnen we energie die in de zomer wordt opwekt in de winter gebruiken. Voor ons heel handig omdat we het hele jaar kaas willen maken, maar vooral in de zomer veel zonne-energie wordt opgewekt.

Hoe werkt een waterstof opslag?

We wisten het ook eerst niet, maar waterstof is het kleinste molecuul dat er bestaat. Het wordt vaak onder hoge druk opgeslagen (350–700 bar). Voor deze opslag zijn speciale tanks en leidingen nodig die bestand zijn tegen zoveel druk. Dat gaat het team van Hermanos Energy voor ons bouwen.

Onze groene energie van de windmolen en zonnepanelen wordt omgezet in waterstof via elektrolyse. Via elektrolyse wordt van water waterstofgas gemaakt. Dit gas wordt opgeslagen in een tank en kan later met een brandstofcel weer worden omgezet naar elektriciteit.

Het grootste voordeel is dat we de opgewekte energie maanden kunnen bewaren. Daarnaast is de installatie licht en compact; er hoeft nergens op het erf een zware en grote accu worden neergezet. Handig, want zo stevig is veengrond niet.

Er zijn (natuurlijk) ook uitdagingen. Deze techniek is nog volop in ontwikkeling. Waterstof opslag bij agrarische bedrijven is nog niet veel in gebruik. Daardoor is er veel uitzoekwerk over infrastructuur en veiligheid.

Daarnaast is het omzetten van de energie naar waterstof nog niet efficiënt. 30% van de opgewekte energie gaat verloren bij omzetting van energie naar waterstof en van waterstof naar energie. Veel van dat verlies is warmte die vrij komt bij het omzettingsproces, als die warmte gebruikt kan worden, dan is het verlies van de duurzaam opgewekte energie al een stuk minder.

Waarom is waterstof interessant voor het kaasmaken?

Bij het omzetten van de energie naar waterstof en bij het weer terug omzetten van waterstof naar elektriciteit komt warmte vrij. Boeren kunnen die warmte gebruiken om stallen te verwarmen bijvoorbeeld. Je kunt die warmte ook gebruiken om de kaastobbe op te warmen waarin de melk zit. Dat is een nieuwe toepassing, maar leek ons (en Hermanos Energy) wel interessant om te ontwikkelen.

Het kaasmaken start in de ochtend tijdens het melken. De melk van de koeien is nog warm en gaat direct de tobbe in. Daarmee is de melk al warm en het kost minder energie om deze op te warmen. Als we gekoelde melk uit de tank op moeten warmen naar 72 graden om de melk te pasteuriseren, kost dat meer energie. Met de waterstof kunnen we nog meer energie besparen om de melk op te warmen.

Slim gebruik maken van opslag én van de warmte

Het lijkt ons een goede oplossing voor slim gebruik van groene energie. Daarbij helpen we ook in betere balans op het volle elektriciteitsnet. Het vraagt om een investering waarbij we graag tegelijkertijd de kaasruimte en waterstofopslag realiseren. Zo kunnen we in onze nieuwe ruimte direct aan de slag met opgeslagen groene energie én de warmte die vrijkomt bij het omzetten van waterstof naar elektriciteit.

Wil je meehelpen deze nieuwe kaasruimte, inclusief waterstof opslag mogelijk te maken? Doe mee aan onze crowdfunding. Dit kan met een voorverkoop van kaas of een investering met 4% rente in natura of in euro’s.

Kringloop landbouw, wat bedoelen we daarmee?

Barbera Educatie juli 12, 2026juli 12, 2026

Je hebt het Arie of Bas misschien wel eens horen zeggen of in hun teksten gelezen; als (eigenwijze) boeren willen ze op een biologische en duurzame manier werken. Op Hoeve Ackerdijk zorgen voor een korte kringloop; van grasland (en bodemleven) naar koe en mest met de producten melk, kaas en vlees. 

Kringloop landbouw

Op Hoeve Ackerdijk willen met met de natuur meewerken. Dat betekent dat we werken met wat we hebben en niets chemisch toevoegen aan of extra weghalen uit de natuur. Er wordt bijvoorbeeld geen kunstmest gebruikt (wat een powerboost aan het groeien van het gras kan geven) en ook bijna geen krachtvoer bijgevoerd aan de koeien.

Onze koeien eten vooral gras van onze eigen weilanden. We zorgen voor een goed grasland en gezond bodemleven, wat zorgt voor lekker en voedzaam gras voor de koeien. De koe zet het gras om in melk waar wij bijvoorbeeld kaas van maken. De mest van de koeien gebruiken we voor de groei van het gras, zo houden we de kringloop klein. Kringlooplandbouw dus.

Wat is de rol van dieren in kringloop landbouw

In de kringlooplandbouw is het niet het doel om zoveel mogelijk dieren te houden, maar hebben dieren een functie die mensen of machines niet kunnen vervullen.

Dieren zetten reststromen om in voedsel. Mensen eten geen gras of aardappelschillen, maar vanwege hun ingenieuze vier (!!) magen, kunnen koeien en varkens dit wel verteren en omzetten in melk of vlees.
De mest van dieren zorgt voor voedingsstoffen in de bodem; voor een vruchtbare grond is geen of minder kunstmest nodig.
Dieren benutten grond die niet geschikt is voor akkerbouw. Onze koeien lopen op natte veengrond dat te zuur, te nat en te slap is voor akkerbouw. Schapen grazen soms op dijken, tussen zonnepanelen en op te kleine stukken grond tussen snelwegen en woonwijken waar geen oogstmachine van een boer bijkan.
Grazende dieren dragen bij aan biodiversiteit. Ze grazen op sommige plekken jonge boompjes weg zodat een heide geen bos wordt en de poep is een lekker buffet voor mestkevers en vliegen. Via de mest of bijvoorbeeld de vacht komen zaden ook op andere plekken in het weiland terecht.

Kunnen we vlees eten in de kringlooplandbouw?

In een Instagram post over de vleespakketten die we af en toe verkopen (mei 2026) kwam al snel de discussie op gang of we wel vlees moesten verkopen. Nee, vond de een; we mogen geen geld verdienen aan de verkoop van dode dieren. Ja, vond de ander; vlees kan best en ik wil graag weten waar mijn eten vandaan komt.

In onze visie (let op: een mening en geen feit!) op kringlooplandbouw is er ruimte om af en toe vlees te eten van een dier in deze kringloop. Het aantal dieren in de kringloop is afhankelijk van hoeveel gras en reststromen er zijn en niet op basis van hoeveel vlees (en zuivel) wij als mens willen eten. We werken met wat er is en zoals Boer Bas aangeeft ‘het land is in balans, omdat je alleen oogst wat de bodem aankan’.

Koop en eet minder (rood) vlees, dat is goed voor de eigen gezondheid en die van onze omgeving. Misschien een gekke (eigenwijze?) oproep voor een boerenfamilie met een melkveehouderij-bedrijf, maar producten als vlees en zuivel zijn geen dagelijkse noodzakelijkheid. Koop deze producten met mate en dan natuurlijk het liefst biologisch of biologisch dynamisch.

Meer lezen over kringloop landbouw? Kijk eens bij de WUR, Groen Kennisnet of lees het opiniestuk van Patrick Deckers van Caring Doctors. Daar haalt hij het EAT-Lancet rapport aan waarin wordt gesteld dat een honderd procent plantaardig menu niet per se nodig is, want dieren zijn juist heel handig voor reststromen en bemesting.

Kinderdagverblijf op de boerderij bestaat 10 jaar

Barbera nieuws mei 30, 2026mei 30, 2026kinderopvang, terugblik

Ons kinderdagverblijf op boerderij Hoeve Ackerdijk is jarig. Al 10 jaar komen er kinderen uit Rotterdam, Delft en Schipluiden om op ons agrarisch dagverblijf een fijne dag op de boerderij te beleven. We blikken terug op de verbouwing van uit 2015 en de opening in juni 2016.

Hoe het begon

De stal waarin het huidige kinderdagverblijf zit, is een grupstal. Dit is een stal waarin koeien naast elkaar staan. Voor de neus van de koeien ligt het hooi en voer, de mest en urine wordt achter ze opgevangen in een grup. De koeien hebben in zo’n stal beperkte bewegingsruimte, daarom bouwden we in 1988 een nieuwe ligbox stal. Het pand zelf was oud (maar niet monumentaal) en moest daarom blijven staan. In de eerste jaren gebruikten we het vooral als winterhuisvesting voor het jongvee en later als opslag. In 2014 kwam het idee om de stal te gebruiken als kinderopvang.

Links zie je hoe de grupstal eruit zag vlak voor de verbouwing, het is opgeruimd en de deur links achterin is al dichtgemaakt. Rechts zie je een foto van een grupstal, deze foto komt niet van Hoeve Ackerdijk, maar onze grupstal was vergelijkbaar met deze stal. De koeien staan naast elkaar en krijgen het eten voor hun neus.

De grupstal zonder koeien met zicht op grup, plek voor de koeien en voergang.

De verbouwing van het kinderdagverblijf

De verbouwing was een groot project; van 1 open ruimte en een hooizolder moesten aparte groepsruimtes worden gemaakt waar later de musjes, de zwaluwtjes, roodborstjes en koolmeesjes zouden komen. In de onderstaande video (<1 minuut) vind je voor- en na foto’s van de verbouwing.

De opening

Op 17 juni 2016 opende toenmalig burgemeester Marja van Bijsterveldt-Vliegenthart officieel het kinderdagverblijf. De eerste groep was al gestart, deze kinderen mochten mee doen met de openingsdans. Burgemeester van Bijsterveldt-Vliegenthart voorspelde dat er voor het kinderdagverblijf een wachtlijst zou komen. Daar kreeg ze gelijk in.

10 jaar kinderdagverblijf

Inmiddels bestaat het kinderdagverblijf 10 jaar. Het team heeft honderden kinderen uit Rotterdam, Delft en Schipluiden op de boerderij groot laten groeien. Kinderen komen in aanraking met dieren, het boerenleven en de natuur. We willen het team en alle teamleden voor hen hartelijk bedanken. Dankzij hen is kinderopvang Hoeve Ackerdijk zo’n groot succes!

Waarom hebben we schapen op de boerderij?

Bas ondertussen op de boerderij maart 27, 2026mei 30, 2026boerenleven

De eerste lammetjes zijn geboren en dat geeft veel gezelligheid op het erf. Maar waarom hebben we op een biologische melkveehouderijbedrijf schapen? We melken ze niet en verkopen geen schapenmelk of schapenkaas.

Drie lammetjes achter een hek in een hok

Waarom houden we schapen?

De schapen hebben we vooral als grasmaaier op de boerderij. Want eerlijk is eerlijk, verdienen aan de wol of het vlees doen we helaas niet. Zeker met een kleine kudde van zo’n 25 schapen zijn de kosten hoog. De verkoop van wol levert niet veel geld op, terwijl wol een prachtproduct is en duurzame kleding oplevert. Kies dan wel voor diervriendelijk, goed geproduceerde wol en zorg goed voor je wollen kleding zodat het lang meegaat.

Ondanks de kosten, de tijd en zorg rondom het aflammeren, houden we schapen aan: een belangrijk voordeel van schapen is hun rol als natuurlijke grasmaaier. Waar koeien het lekkerste gras opeten en soms planten laten staan, zijn schapen minder kieskeurig. Zij eten de restjes gras op die koeien laten staan. Dat betekent dat het grasland goed onderhouden blijft en er ruimte ontstaat voor nieuw, fris gras. Dit verse gras kunnen we later weer gebruiken als wintervoer of voor een volgende weidegang van de koeien op hetzelfde stuk weiland. Zo dragen schapen bij aan een gezond en productief land zonder dat we extra machines hoeven in te zetten. Je zou bijna zeggen: gratis grasmaaiers die het hele jaar buiten lopen!

Nieuwe schapen

We zijn overgegaan naar een ander ras schapen; deze zijn beter in staat om zelf de bevallingen (dat heet aflammeren) goed te doen. Een bijkomend voordeel is dat de vacht zwart-wit is, wat mooiere vachten oplevert voor de kleden van Het Houten Schaap. Want als wij in de zomer de vacht scheren, dan maken zij daar mooie producten van.

Het plezier van lammetjes in de lente

Naast hun praktische nut en mooie vachten zorgen schapen elk voorjaar voor een vrolijk schouwspel. Lammetjes rennen in de avond vaak rondjes door het hok, zo spelen ze samen én het zorgt voor wat warmte voor de nacht.

De lammetjes worden meestal in februari en maart geboren, wanneer het gras begint te groeien en er volop te eten is. Een schaap kan één tot vier lammetjes krijgen, maar gemiddeld zijn het er twee. Soms komt het voor dat een schaap vier lammetjes krijgt; dan moeten we er eentje bijvoeren, een zogenaamd paplammetje.

Op Hoeve Ackerdijk hebben we momenteel zo’n 27 ooien (vrouwtjesschapen) en één ram. De schapen worden in het begin van de zomer geschoren, zodat ze het niet te warm krijgen. Tegen de winter hebben ze alweer een dikke vacht die hen beschermt tegen kou.

Het houden van schapen op de boerderij is dus een combinatie van traditie (vroeger had iedere boer schapen), plezier en praktisch nut. Ze zorgen voor levendigheid in het voorjaar, onderhouden het land en met hun wol kun je de mooiste kleden maken.

Bezoek Hoeve Ackerdijk

Wil je zelf de schapen en eerste lammetjes zien? Op woensdagmiddag en zaterdagochtend kun je een rondje over het erf doen. Daarna kun je de kleden van de schapenvachten in de winkel bekijken. Zelf een workshop diervriendelijke schapenvacht vilten doen? Dat kan Het Houten schaap geeft deze workshops op Hoeve Ackerdijk.

Wat eet een koe?

Bas Educatie maart 4, 2026maart 4, 2026boerenleven, koe

Een koe eet gras, dat weten mensen die de boerderij bezoeken wel, maar wat eten ze nog meer en proef je dat terug in de melk en in onze kaas? Wat je aan de dieren voert, proef je uiteindelijk terug in de melk en kaas van onze boerderij. Daarom is hun dieet belangrijk. Onze koeien eten vooral gras, puur en simpel, uit onze eigen weides. Zo houden we de kringloop klein.

Het voer: gras, hooi en kuilgras

In de zomer lopen onze koeien lekker buiten en grazen ze vers gras, klaver en kruiden die in het weiland staan. In de winter groeit er geen gras, dus dan moeten de boeren vooruitplannen. Het gras dat we in de zomer maaien, drogen we tot hooi of we maken er kuilgras van. Hooi is gedroogd gras, kuilgras is wat vochtiger en ruikt een beetje zurig door het fermenteren. Door het fermenteren wordt het een voedzaam product voor onze koeien.

Onze koeien krijgen weinig krachtvoer (voer met extra voedingsstoffen), dat kunnen onze Montbéliarde koeien prima aan. Deze koeien zijn van nature wat robuuster en doen het goed op een simpel rantsoen, bovendien past gebruik maken van een kleine kringloop en niet te sturen op zoveel mogelijk melkproductie bij onze keuze voor biologisch boeren.

Wat drinkt een koe?

Een koe drinkt ongeveer 100 liter water op een dag. Als het warm is, willen ze graag wat meer drinken. Ze drinken het water vaak in de stal, vlak voor of na het melken, ook als ze in de wei staan. Ze drinken dan water uit de drinkbakken in de stal. Als de koeien buiten lopen, drinken ze soms uit de sloot. Koeien halen ook vocht uit het gras dat ze eten.

Het jongvee staat soms in een weiland verder van de boerderij, dan zetten we een drinkbak in het weiland.

Biologisch en grondgebonden

Als biologische boer vind ik het belangrijk dat onze koeien vooral eten wat ons land zelf voortbrengt. Toch gaat het niet altijd vanzelf. Soms is de wintervoorraad niet genoeg, wat kan gebeuren als het een keer flink tegenzit met het weer. Als het lange tijd nat weer is geweest en we kunnen niet maaien, of de planning van beweiden en maaien is misgegaan; dan kan het gebeuren dat er onvoldoende wintervoorraad is.

Dan kopen we bijvoorbeeld biologische wortels, kolen of pompoenen in bij die anders zouden worden weggegooid. Dat doe ik liever niet, want ik vind dat mensen dat voedsel eerst zelf moeten kunnen eten, bovendien blijft het zonder extra inkoop financieel overzichtelijk voor ons.

Wat betekent dit voor de melk?

De koeien op onze boerderij geven ongeveer 20 liter melk op een dag. Wat de koeien eten, bepaalt iedere dag opnieuw de smaak en waarde van hun melk. Omdat we op Hoeve Ackerdijk kiezen voor een simpel, natuurlijk dieet voor de koeien, smaakt de melk heerlijk vol en romig. Gezonde koeien, die zelf kunnen kiezen uit het beste van het land, geven volgens mij de lekkerste melk, waar wij ook weer de heerlijkste kazen van kunnen maken. Daar geniet ik en de klanten van de boerderijwinkel elke dag weer van.

Wat is biologisch?

Barbera Educatie januari 23, 2026januari 23, 2026biologisch

Biologisch boeren betekent zoveel mogelijk samenwerken in balans met de natuur. In dit blog leggen we uit wat biologisch precies inhoudt, wat de voordelen zijn (én welke kritiek er is), waarom we kiezen voor biologisch boeren en hoe jij als consument het verschil kunt maken.

Wat is biologisch precies?

Het bijzondere van biologisch boeren zit ‘m in de manier waarop boeren en telers met hun grond, gewassen en dieren omgaan. Ze laten de natuur zoveel mogelijk haar eigen gang gaan. Zo gebruiken akkerbouwers bijvoorbeeld geen kunstmest en bestrijdingsmiddelen om groentes te laten groeien. De grond wordt vruchtbaar gehouden door biologische compost en dierlijke mest te gebruiken. Ook biologische veehouders gebruiken geen kunstmest of bestrijdingsmiddelen.

Op iedere boerderij is er aandacht voor dierenwelzijn, op biologische boerderijen gaan de boeren daar vaak nog wat verder in. De dieren hebben meer ruimte en gaan vaker naar buiten. Biologische dieren leven vaak langer en krijgen meer tijd om te groeien. Koeien op een biologische boerderij moeten minimaal 180 dagen van het jaar, 6 uur per dag buiten lopen. Daarbij wordt er in de stallen vaak voor afleiding gezorgd, zodat de dieren zich niet vervelend. Op Hoeve Ackerdijk lopen de koeien gemiddeld 2.500 uur per jaar buiten, verspreid over zo’n 200 dagen.

Een biologische melkveehouderij kost meer tijd en ruimte. Het levert ook veel op: een gezonde bodem, minder troep in het water en lekker voer voor onze koeien. Op Hoeve Ackerdijk gebruiken we geen bestrijdingsmiddelen in het weiland, dat zorgt voor de groei van diverse grassen en kruiden die koeien lekker vinden. Zo hebben de koeien wat te kiezen in het land. Dat we geen bestrijdingsmiddelen gebruiken, zorgt ook voor ongewenste, niet lekkere planten zoals distel en zuring. Die halen we met de hand weg. Deze extra inspanningen van boeren zie je bij sommige producten terug in de prijs, die vaak iets hoger is.

Hoe herken je biologische producten?

Biologische producten moeten aan regels voldoen voor milieu, klimaat, biodiversiteit en dierenwelzijn. Producten mag je alleen biologisch noemen als je aan deze eisen voldoet. Skal, een onafhankelijke instantie controleert of boeren en telers zich aan deze regels houden.

Alleen als dat zo is, krijgen de producten het biologische keurmerk. Te herkennen aan het groene blaadje met de sterretjes op de verpakking. Je kunt ook Demeter producten kopen, dit zijn biologisch-dynamische producten. Hiervoor gelden extra regels, zo houden koeien hun horens en kippen hun snavels.

Zijn biologische producten gezonder voor je?

Er is geen bewijs dat een biologische rode kool of een biologische hamburger gezonder voor jou is dan een niet-biologisch stuk groente of vlees. De hele keten van biologische productie wordt wel extra streng gecontroleerd. Van de bodem waar het gras groeit tot de vervoerder die de pakken biologische melk naar de supermarkt brengt. Zo weet je zeker dat je product volledig biologisch is en is bijvoorbeeld de kans dat er residuen van pesticiden op je biologische producten zitten, nóg kleiner dan bij gangbare producten.

Als je verder kijkt dan naar je eigen gezondheid, dan is biologisch voedsel wél gezonder voor de omgeving, voor mensen en dieren. In de biologische landbouw gebruiken we geen bestrijdingsmiddelen, zo komen er geen onwenselijke stoffen in de bodem of het water. Dat zorgt voor een gezonde bodem, gezonder bodemleven en het zorgt voor een gezondere omgeving voor planten, dieren en mensen die in de omgeving wonen of hun eten er vandaan halen.

Biologische producten zijn niet bewezen gezonder voor jou als consument. De biologische manier waarop je eten wordt geproduceerd, is wél gezonder voor de samenleving.

Is biologisch eten duurder?

Vaak zijn biologische producten in je winkelmandje duurder dan gangbare producten. Als je echter in het seizoen koopt, gezonder inkoopt (bijvoorbeeld minder vlees) en minder koopt om voedselverspilling tegen te gaan, dan hoeven biologische producten op je boodschappenlijst niet altijd duurder te zijn.

Met je biologische producten, koop je niet alleen een product, maar zorg je ook voor een prettige leefomgeving voor de mens en dier. Je zorgt voor minder pesticiden in de leefomgeving en zorgt voor dierenwelzijn. Je zorgt voor een gezondere bodem, schoner water en meer biodiversiteit. Waarmee je met je aankoop weer zorgt dat jij, je buren of andere inwoners van Nederland minder ziek worden, en er minder kosten zijn zo berekende Ekomenu.

Met je aankoop van onze biologische kaas zorg je voor een vrije polder die een fijne plek kan zijn voor weidevogels.
Boer Bas

Is er kritiek op biologische landbouw?

Je hoort vooral het argument dat de biologische landbouw de wereld niet kan voeden. Biologische landbouw maakt minder intensief gebruik van de grond, daarom kan er per hectare minder voedsel verbouwd worden. Als de hele wereldbevolking biologisch gaat eten, is er volgens critici meer grond nodig als we allemaal dezelfde hoeveelheid willen blijven eten.

Biologische boeren brengen daar tegenin dat de vooruitgang van intensief gebruik van de grond samengaat met vervuiling en watertekort. Daardoor kan deze vorm van landbouw de wereld op lange termijn niet voeden. Het is inefficiënt grondgebruik, want daardoor is de grond in de toekomst niet vruchtbaar genoeg voor toekomstige generaties om gewassen te telen en dieren te houden.

Daarnaast zijn er veel andere oorzaken waardoor er nu een grote groep mensen niet genoeg te eten heeft. Zo gaat een groot deel van het geproduceerde eten verloren en er worden veel gewassen verbouwd voor de vleesconsumptie. Als we minder vlees eten en minder voedsel weggooien, is er op een duurzame manier voldoende voedsel te produceren. Als we anders gaan eten, kan het prima.

Waarom Hoeve Ackerdijk kiest voor biologisch

Wij denken dat biologische voedselproductie een oplossing is voor een goed met de aarde, grond en omgeving om te gaan. Boer Arie (de vader van boer Bas) koos er in 1998 bewust voor om biologisch te gaan boeren. Bas wil verder deze kant op met de boerderij.

Waar volgens boer Bas de regels voor biologische landbouw op neerkomen is balans. “Het land is in balans, omdat je alleen oogst wat de bodem aankan. Kunstmest houdt de productie hoog, maar verarmt de biodiversiteit. Het zorgt voor minder wormen, minder schimmels of sporen en minder vermogen om water op te slaan.”

“En we voeren wat we van het land halen aan de koeien, die verder weinig ander krachtvoer krijgen van buiten de boerderij. De melkgift van de koe is daarmee ook meer in balans met wat de koe aankan, ze hoeft geen topsport prestaties te leveren. Daar is een koe beter bestand om zelf ziektes aan te kunnen en ze wordt ouder.”

Biologisch is niet de enige oplossing; zo zijn er andere manieren van duurzame landbouw en wordt er gewerkt aan verbeteringen in de gangbaar landbouw. Wist je bijvoorbeeld dat de gangbare landbouw steeds duurzamer is geworden in de afgelopen decennia, onder andere door kennis die opgedaan is door de biologische landbouw? Nog een reden om voor biologisch te kiezen. Op Foodlog beschrijft Ilse Geijzendorf hoe in de landbouw van elkaar wordt geleerd.

Hoe kun je helpen?

Het voelt misschien niet zo, maar als consument heb je een enorme invloed. Dit kun je vandaag al doen om te zorgen dat er meer biologische boeren komen:

Biologische of andere duurzame producten kopen zoals bij boeren die biologisch dynamisch, regeneratief of met kringloop landbouw werken.
Eet groenten uit het seizoen, deze zijn vaak goedkoper dan de groenten die niet in het seizoen zijn.
Koop je voedsel lokaal, bijvoorbeeld bij een boer zelf.
Voorkom verspilling door je op te geven voor de No Waste Army.
Gooi geen eten weg, maar bedenk er een gerecht mee.
Check het label van je favoriete product en ga op jacht om uit te zoeken waar alle ingrediënten vandaan komen.
Kies voor politici die werken aan een duurzame manier van leven en landbouw.
En.. investeer:

We willen op Hoeve Ackerdijk meer biologische kaas gaan maken en je kunt daarbij helpen door te investeren in een nieuwe kaasruimte.

Onze kaas is nu ook écht biologisch!

Onze melk is al decennia biologisch en sinds 2025 is ook onze kaas biologisch. Eerder noemde we dit ‘kaas van biologische melk’ omdat niet alle ingrediënten (bijvoorbeeld kruiden en stremsel) biologisch waren. Nu dus wel en is onze kaas, die we in een mobiele kaasmakerij maken, biologisch! Kom gerust eens langs in de winkel of meld je aan voor de nieuwsbrief.

De opmars van de rivierkreeft en waarom we ‘m toch niet vangen

Bas ondertussen op de boerderij oktober 18, 2025november 15, 2025boerenleven, natuurbeheer, rivierkreeft

Onder het wateroppervlak zit tegenwoordig een onverwachte boosdoener. Geen Jaws, maar een klein krabbelend beestje dat grote schade aanricht: de Amerikaanse rivierkreeft. Deze invasieve rivierkreeft hoort niet in de polder thuis, maar is wel in opmars. En dat merken we op de boerderij, in de sloot én in het extra werk. Toch vangen we ‘m niet.

Rivierkreeften als een niet-duurzame graafmachine

De opmars van de Amerikaanse rivierkreeft zorgt overal waar die zit voor overlast en schade. De kreeften eten veel kleine waterdieren en verknippen waterplanten die voor zuurstof en helder water zorgen. Ze graven soms een meter diep in de slootkant, voor een veilig holletje, zo zakken slootkanten in. Dit alles leidt tot achteruitgang van de waterkwaliteit en de biodiversiteit en tot extra kosten voor baggerwerk en oeverherstel.

“Dan vang je ze toch gewoon?”

Tja, dat zou je denken. Maar zo makkelijk is het niet. Een boer mag die kreeften niet vangen of verkopen. Wil je het echt goed aanpakken, met fuiken en korven om er veel tegelijkertijd te vangen, dan moet je beroepsvisser zijn. Met een registratie, of werken bij een overheidsinstantie (bijvoorbeeld bij het waterschap).

Voor een registratie moet je kunnen aantonen dat je op 250 hectare viswater mag vissen én dat je er €8.500 per jaar mee verdient.

De € 8.500 per jaar is wel te redden. Stel dat je 10 euro aan een kilo rivierkreeften overhoudt en 40 weken aan de slag gaat. Elke week moet je dan minstens 20 kilo rivierkreeft vangen. Dat zou te doen moeten zijn. Je kunt soms 300 kilo per week vangen en die zou je voor 15 euro verkopen. Er is echter een maar.

Op de boerderij hebben we zo ’n 4 hectare viswater. Ik zou dus met ruim 60 boeren in de regio afspraken moeten maken om een registratie aan te vragen. Dan pas mogen we de fuiken uitzetten.

Gevangen rivierkreeft zonder water in bak

En de vissers dan?

Er zijn beroepsvissers die rivierkreeft vangen en verkopen. Gelukkig maar, dat helpt ze om ze een beetje in toom te houden. Maar, die hebben geen tijd om bij alle boerderijen vissen te vangen. Bovendien willen zij (met hun verdienmodel) niet van alle kreeften af, er moet nog genoeg kreeft gevangen kunnen worden om €8.500 per jaar te verdienen.

Daarnaast weten vissers ook: met fuiken vang je vooral de grote exemplaren rivierkreeften. De kleintjes planten zich in hun afwezigheid, nog makkelijker voort.

Je snapt: dat is dus ook geen oplossing op lange termijn om van de rivierkreeften af te komen. Wel kunnen vissers helpen met beheersen van de stand en dat is wellicht het verste dat we kunnen komen. We zullen met rivierkreeften moeten leren leven.

Wat wél werkt tegen rivierkreeften (of tenminste een beetje)

Als je de schade wilt beperken, dan heeft het geen zin om te werken aan de bestrijden, dat is symptoombestrijding. Je kunt beter de woonomgeving zo veranderen zodat ze niet willen blijven. De acties zijn dan:

Natuurvriendelijke oevers, zodat ze moeilijker in de oevers kunnen graven. Een natuurvriendelijke oever loopt geleidelijk af van het land naar het water, met veel waterplanten.
Natuurlijke vijanden introduceren zoals de snoek en paling. Zij eten de kleinere kreeften op waarvan de schaal nog niet hard is. Studies laten zien dat dit nog niet in elk grondgebied even goed werkt.
Regelmatig afvangen, we vangen dan de grote exemplaren. Liefst met een fuik, maar zolang we geen beroepsvisser zijn, kan dit heel beperkt met hengels en schepnetjes. We eten ze dan zelf op of doden de kreeften.

En dan komen we bij het echte probleem: wie gaat dat betalen? De sloot is soms van de boer, soms van het waterschap, soms van de gemeente. Iedereen heeft er belang bij dat er minder kreeften zijn, zodat land en dijken niet worden aangetast en de biodiversiteit weer groter wordt. Een goed plan met een budget is er echter niet.

Het zou ook fijn zijn als we, als eigenaar van het land, zelf met fuiken de rivierkreeften mogen afvangen. Ondertussen experimenteren wij er op los, met wilgen in het water, af en toe zelf vangen en wellicht zullen we de oevers veranderen met planten. We zijn daarin niet alleen, verschillende partijen zoals het Hoogheemraadschap Delfland onderzoeken manieren om oevers minder aantrekkelijk te maken voor kreeften.

Wat kun jij doen? Zet rivierkreeft op je menu!

Gelukkig sta je als consument niet helemaal machteloos. Koop rivierkreeft uit Nederland – geen ingevlogen diepvriesexemplaren uit China of Spanje. Aanbieders van Nederlandse rivierkreeft:

Jan de Waard Visserij – Crawfish Boil met gevangen rivierkreeft door beroepsvisser Jan zelf
Schmidt Zeevis – wilde rivierkreeft gevangen in Het Groene Hart
CFFH – levend én ingevroren, gevangen in oa. Woerden/Zegveld

🎥 Wil je meer weten over de rivierkreeft? In deze aflevering van SchoolTV (vanaf 13:35) leer je meer over deze invasieve exoot.

Zou jij verse rivierkreeft kopen bij een boer die ze gevangen heeft? Laat het weten.
Misschien kunnen we samen met vissers of als collectief met diverse boeren aan de slag.

De koe lijkt een beetje op de mens, een beetje op andere dieren, maar is vooral haarzelf

Bas Educatie augustus 9, 2025augustus 6, 2025

De koe is een bijzonder dier. Ze zijn soms net mensen en soms juist helemaal niet. Ze kunnen beter horen en ruiken dan een hond, maar weer geen diepte zien door de ogen aan de zijkant van hun kop.

Deze zomer deelt boer Bas, boer én oud-maatschappijleraar, elke week iets over verschillende lichaamsdelen van de koe. Want wie de koe beter leert kennen, kijkt ook anders naar haar melk, kaas en het boerenleven. We zijn nu halverwege deze serie en tijd voor een tussenstand: wat heeft een koe nu gemeen met andere dieren en de mens?

Koeien – net een mens…

De koe en de mens lijken meer op elkaar dan je zou denken. Net als een zwangerschap bij mensen, duurt de dracht van de koe ongeveer negen maanden. Ook vanbinnen zijn er verdere overeenkomsten; een koe heeft net als wij, een hart en twee longen en een skelet met knieën, ribben, een heup en schouders. Alleen is alles bij een koe een slagje groter.

Koeien zijn ook net zo goed in het vormen van vriendschappen. In een koppel koeien (dat is een groep of kudde koeien) ontstaan duidelijke sociale verbanden. Ze hebben voorkeuren voor welke andere er naast hen in de stal staat en herkennen mensen aan hun gezicht of stem.

Koeien vinden ritme en routine prettig, net als de kinderen op het kdv. Verander je iets in hun dag, voer je bijvoorbeeld op een ander moment of komt er een vreemde in de stal of melkput dan merk je het direct aan hun gedrag.

..of is de koe toch meer een ander dier?

Aan de buitenkant zie je al snel dat de lichaamsdelen van een koe handige fucncties hebben die andere dieren ook hebben en mensen juist absoluut niet.

Neem bijvoorbeeld de oren. Die kunnen onafhankelijk van elkaar draaien – net als bij een paard. Zo vangt een koe geluiden van meerdere kanten tegelijk op. En op warme dagen stroomt er extra bloed door de oren om warmte kwijt te raken, zoals bij konijnen.

De ogen zitten aan de zijkant van de kop, net als bij veel prooidieren. Zo kan een koe bijna helemaal om zich heen kijken, zonder haar hoofd te draaien. Alleen direct voor haar neus en achter haar kont zit een blinde vlek. Die slechte diepte-inschatting betekent dat een koe soms aarzelt voor een plas of een opstapje, want ze ziet simpelweg niet hoe diep het is.

De vacht dan: net als bij honden wisselen koeien van zomer- naar winterjas. Alleen doen ze dat langzaam, en niet in één keer. In de winter is de vacht wolliger, in de zomer glad en kort. Losse haren raken ze kwijt door langs een boom te schuren of in de stal onder een borstel te gaan staan.

En de hoorns? In de natuur zijn die bedoeld voor verdediging, rangorde en temperatuurregeling – vergelijkbaar met geiten of antilopen. Bij melkkoeien groeien die hoorns meestal niet, omdat ze op jonge leeftijd behandeld worden. Dat is veiliger in de stal, waar ze dicht op elkaar leven. Maar van nature horen hoorns er gewoon bij.

Een koe is lekker haarzelf

Een paar lichaamsdelen zijn ‘typisch koe’. Dingen die je bij mensen of andere dieren niet of nauwelijks ziet.

De tong, bijvoorbeeld. Die is ruw, enorm sterk en wel 30 cm lang. Een koe gebruikt haar tong als grijparm om gras te pakken, haar neus schoon te likken en zelfs haar eigen rug te bereiken. En nee, dat kunnen wij mensen niet.

Koeien hebben een neus die altijd een beetje vochtig is. Niet alleen omdat dat fris staat, maar omdat het helpt bij het opvangen van geuren. Ze ruiken beter dan honden. Ja, echt. Alleen zijn ze wat groot voor op Schiphol bij de douane in te zetten. Ze likken hun eigen neus om hem nat en schoon te houden. En daarmee ‘proeven’ ze de lucht. Ziet er een beetje uit alsof ze in hun neus peuteren, maar ze halen niet als mensen daarmee snotjes uit hun neus.

En hun vlekken? Geen enkele koe is hetzelfde. De vlekken zijn als vingerafdrukken, uniek per dier. Onder de zwarte vlekken is de huid zwart, onder de witte is die roze. De vlekken helpen de koe tegen vliegen en de boer om de koeien uit elkaar te houden.

🧠 Feitjes om thuis of in de klas mee te scoren:

Koeien kunnen kilometers ver ruiken
Hun ogen kunnen ’s nachts beter zien dan die van ons
De tong van een koe kan 30 cm lang worden
Onder witte vlekken is de huid roze, onder zwarte vlekken zwart
Een koe heeft géén boven-snijtanden, maar een harde kaakplaat
Koeien kunnen met hun tong hun eigen neus én rug likken

Deze lichaamsdelen van een koe komen nog aan bod

We zijn nog niet klaar! De komende weken gaan we verder met de andere lichaamsdelen van een koe:

De uier – hoe verandert gras in melk?
De poten en hoeven – zitten de achterpoten van een koe nou achterstevoren?
De magen van een koe – door deze post weet je daar al wat van af;
En we eindigen met de staart – handig tegen vliegen én een goede stemmingsmeter.

En daarna? Dan kun je je kennis tegen met een quiz om te kijken wat je allemaal hebt opgestoken deze zomer over de koe en of we dit goed hebben uitgelegd. We horen graag in de comments wat je van deze zomer-vakantie-serie vindt.

De wilg: een maatje voor boerderij en natuur

Barbera ondertussen op de boerderij februari 18, 2025november 15, 2025

Afgelopen week hebben we enkele wilgen op de boerderij geknot. Dat was een flinke klus, maar wel een belangrijke. De takken gaan we gebruiken om de oevers te herstellen, die door rivierkreeften worden beschadigd. Wilgen zijn kenmerkend in het Nederlandse polderlandschap, je ziet deze kronkelige bomen vaak langs de sloot. De takken kunnen voor verschillende doeleinden worden gebruik en de kronkelige wilg heeft ook veel voordelen voor de natuur en het landschap.

Een thuis voor beestjes

Wilgen zijn een soort natuurhotels op de boerderij. Met de gaten, kieren en spleten biedt de boom een gratis overnachting voor lieveheersbeestjes, slakken, kevers en spinnen. Een soort Airbnb, maar dan zonder de schoonmaakkosten! Daarnaast is een voedingsbodem voor mossen, plantjes en kruiden. Daarom zie je soms uit een wilg een andere plant groeien.

Schonere sloten

Wilgen zijn niet alleen goed voor beestjes, maar ook voor de waterkwaliteit en de bodem. De lange wortels van een wilg zuiveren het water in de sloten. Zo houden ze het land gezond en de waterkwaliteit op peil.

Daarnaast is de wilg een boom die ook goed groeit in de natte veengronden. Veen dat steeds droger wordt, door bijvoorbeeld klimaatverandering, stoot CO2 uit, daarom is het goed om veengronden nat te houden. Wilgen kunnen goed tegen natte grond en houdt de veengronden zo bij elkaar en helpt zo de uitstoot van CO2 te verminderen.

Waardevolle wilgentakken

Wilgen knotten is belangrijk. Dat doen we eens in de twee, drie jaar en het liefst in de winter, tussen november en maart. Het is belangrijk de wilgen niet te knotten als ze in bloei staan. Zonder de wilgen te knotten worden ze te groot en kunnen ze omvallen. Vroeger werden deze wilgentakken gebruikt voor het maken van manden, meubels, schuttingen of het funderen van wegen. Dat gebeurt steeds minder, maar kan nog wel.

Deze takken gebruiken we om de oevers te herstellen. Deze oevers worden door rivierkreeften kapot gemaakt en met de takken willen we kijken of we deze oevers kunnen herstellen. We slaan dan een tak (of paal) in het water en vullen de ruimte tussen de paal en de oever aan met wilgentakken.

De wilg liever niet als uitkijkpost gebruiken

Hoewel wilgen topbomen zijn die zorgen voor biodiversiteit, schoner water, CO2 uitstoot en duurzaam ‘bouwmateriaal’ in de vorm van takken, zullen we niet overal wilgen gaan planten.

De wilgen vragen behoorlijk wat onderhoud en sommige roofvogels, zoals buizerds kunnen de wilgen gebruiken als uitkijkpost. Deze vogels roven de nesten van weidevogels leeg, wat we natuurlijk niet willen.

Meer informatie of zelf eens wilgen knotten op de boerderij?

Wil je eens met eigen ogen zien hoe we dit aanpakken? Of zelf een keer de zaag in een wilg zetten? Laat het weten of schrijf je in voor de nieuwsbrief en je blijft op de hoogte van Hoeve Ackerdijk.

Inschrijven nieuwsbrief

Waarom heeft een koe vier magen?

Barbera Educatie juli 23, 2024juli 23, 2024

Een koe heeft 4 magen om voedingstoffen uit gras te kunnen halen. Net als herten en schapen eten koeien vooral gras. Gras zit vol met cellulose (een stofje wat je alleen kunt zien als je gras onder een microscoop bekijkt). Cellulose geeft stevigheid aan het gras, maar is moeilijk te verteren. Een maag van een mens kan cellulose bijvoorbeeld niet verteren, maar de 4 magen van een koe wel!

Stel je voor dat de 4 magen van een koe een soort supersterke machine zijn die helpen bij het verteren van gras. Laten we eens kijken wat elke maag doet en hoe deze vier magen samenwerken.

Maag 1: de pens, een opvangbak voor slecht gekauwd eten

Als je een koe gras ziet eten, dan slaat ze haar lange tong om een pluk gras en scheurt het zo los. Ze slikt het gras bijna zonder te kauwen in. Als de koe het gras doorslikt, komt het als eerste in de pens terecht.

De pens is als een grote opslagbak waar het eten eerst naartoe gaat nadat de koe het heeft gegeten. Hier wordt het eten een beetje gemengd met water en bacteriën. Dit zorgt ervoor dat de cellulose kan worden afgebroken.

Daarna krijgt de koe een oprisping, waardoor het halfverteerde eten in haar bek terugkomt. Ze herkauwt het eten tot pulp en slikt het weer door. Als je een koe rustig ziet liggen kauwen in het weiland of in de stal, dan is ze waarschijnlijk aan het herkauwen.

Maag 2: de netmaag werkt als een zeef

Nadat de koe haar herkauwde eten heeft doorgeslikt, gaat het door naar de tweede maag: de netmaag. Hier wordt het eten nog meer gemixt en de kleine stukjes worden gescheiden van de grote stukken. De kleine stukjes worden doorgestuurd naar de derde maag. De te grote stukken eten gaan terug naar de pens.

Maag 3: de boekmaag perst het water uit het eten

In de boekmaag worden de kleine stukjes eten verder afgebroken door speciale sappen en bacteriën. Deze maag haalt water en mineralen zoals natrium en kalium eruit. Daarna is de brij van eten (want het lijkt niet meer op gras) klaar voor de laatste maag.

Wist je dat de boekmaag zo heet, omdat de binnenkant van de maag door de plooien lijkt op een boek?

Maag 4: de lebmaag neemt de eiwitten en koolhydraten op

De vierde maag is de laatste stop voor het verwerken van het eten. Hier wordt de brij goed gemengd met sterke sappen die helpen om de laatste beetjes voeding eruit te halen. Dit zijn vooral de eiwitten en koolhydraten. Van alle magen van de koe, lijkt deze maag het meeste op de maag van de mens.

Je ziet, de vier magen van een koe werken samen als een team om ervoor te zorgen dat de koe alle voedzame dingen uit het gras kan halen, iets wat zoogdieren met 1 maag niet kunnen. Wel is Grassa bezig om voedingsstoffen uit gras te halen (die koeien er niet uithalen) om daar voedsel voor andere dieren en mensen voor te maken.

Zelf de koeien komen bekijken? Dat kan, vraag om een rondleiding met familie, vrienden of collega’s. Of kom langs op een van de open dagen.

← Vorige