Hoe worden koeien gemolken?

Elke ochtend en elke avond worden de koeien van Hoeve Ackerdijk in de melkput gemolken. De koeien worden in de stal verzameld en gaan dan in groepjes van 5 naar de melkput. 

De melkput heet zo omdat de boer in een soort put staat zodat hij (of zij) niet hoeft te bukken bij het melken. De uiers van de koe bevinden zich, heel handig, op ooghoogte.

Koeien melken met de melkmachine 

Op Hoeve Ackerdijk melken we de koeien met een melkmachine. Eerst maakt de boer de uiers schoon en dan wordt de machine aan de uiers van de koe gehangen. De machine melkt vervolgens de koe en stopt ook zelf.

De melk komt ondertussen in een aparte glazen bak terecht. Zo kan de boer zien hoeveel melk de koe heeft gegeven en, als de melk apart gehouden moet worden bijvoorbeeld voor een kalfje, kan de melk makkelijk in een emmer worden gedaan.

Dan gaat de melk door een eerste filter en wordt gekoeld in een kleine melktank. Als die melktank vol is, gaat de koele melk naar de grote melktank. Daar kan wel zo’n 5.000 liter melk in, die op zo’n 4 graden wordt bewaard. Twee keer per week komt er een tankwagen langs om de biologische melk op te halen. 

Grote melktank waarin alle melk wordt bewaard tot het wordt opgehaald.
Grote melktank voor 5.000 liter melk

Deze en andere (kinder)vragen krijgen we op onze open dagen of als er klassen langskomen op de boerderij. Ook eens langskomen? Dat kan!

Hitte

Boer ben je zeven dagen in de week. Koeien moeten iedere dag eten en gemolken worden. Het overige werk kan je nog wel enigszins plannen. Al hoor ik van andere boeren dat meer dan een paar weken vooruit plannen onmogelijk is. Natuurlijk weet je welk werk er per seizoen moet gebeuren, maar wanneer je dat precies kan doen, dat ligt aan het weer.

Plannen als boer is lastig

Het weer en dieren, twee dingen die zich lastig laten inplannen. Als een koe kalft, gebeurt dit dikwijls ’s nachts. Of nadat je bent omgekleed zodat en vlak voordat je wat leuks wil gaan doen in de stad. Het hoort erbij, je kan er moeilijk kribbig om worden.

Ook het weer bepaalt je planning, of eigenlijk je vermogen om van je planning af te wijken zonder dat het dagelijkse werk in de soep loopt. Met het natte voorjaar konden we pas laat de koeien naar buiten doen. Een gevolg daarvan is dat ze meer van de wintervoorraad opmaken. In mei en juni hebben we goed kunnen weiden en maaien – rekening houdend met het late broedseizoen van de weidevogels. Drukke maanden, met veel werk en lange dagen.

Geen regen

Nu lopen we tegen een andere uitdaging aan: het gebrek aan regen. Een boer is als een van de weinigen in de zomer blij met een goeie regenbui. Dat betekent namelijk vocht voor het gras om te groeien. Nu is het al weken droog en groeit er niks, ons land ligt er maar armoedig en vergeeld bij. Normaal gesproken kunnen we het land ook bemesten, maar dat heeft vooral zin als het (licht) heeft geregend. Niet aan de orde dus. 

Voor de koeien is er ook weinig maar weinig te eten, wat weer minder melk en inkomsten als gevolg heeft. We voeren ze bij met het in mei gemaaide wintervoer en wachten op regen. Veel meer kan je niet doen, behalve dan een terrasje pakken.

Wat is het verschil tussen biologische en gewone melk?

Biologische melk wordt geproduceerd op een manier die beter is voor de koe, het land en het milieu in vergelijking met gewone melk.

Biologische melk komt van een biologische melkveehouderij, gewone melk komt van een boerderij die we intensieve of gangbare melkveehouderij noemen.

Dit zijn de belangrijkste dingen die biologische boeren anders doen:

  • geen kunstmest
  • geen chemische middelen
  • geen medicijnen om ziekte te voorkomen
  • verplicht buitenspelen.

Geen kunstmest

Biologische boeren gebruiken geen kunstmest om gras harder te laten groeien of ervoor te zorgen dat er goede stoffen in het gras zitten.

De grond blijft gezonder door geen kunstmest te gebruiken. Van kunstmest krijgen het gras tijdelijk een portie ‘extra vitamines’, maar door de kunstmest komen er schadelijke stoffen in de grond en raakt de grond uitgeput.

Biologische boeren zaaien bijvoorbeeld klaver tussen het gras om te zorgen dat de koeien eiwitten binnen krijgen om lekkere melk te produceren. Al het voer wat de koeien eten moet biologisch geteeld zijn.

Geen chemische middelen

Er worden door biologische boeren geen chemische middelen tegen onkruid in het weiland gebruikt. Deze onkruidbestrijders zijn vaak slecht voor andere planten of beestjes in het land.

Het weghalen van onkruid zoals distels gebeurt op een biologische boerderij met de hand. Want ook biologische koeien houden niet van stekels in hun gras.

Geen medicijnen om ziekte te voorkomen

Er worden geen medicijnen gegeven aan koeien om mogelijke ziektes te voorkomen. Bij gangbare melk krijgen koeien soms antibiotica om te voorkomen dat koeien ziek worden, maar het is niet altijd nodig is om deze medicijnen te geven.

Biologische boeren gebruiken het liefst zo min mogelijk chemische medicijnen en eerder natuurlijke medicijnen. Als een koe erg ziek is, zal de boer in overleg met de dierenarts een gewoon medicijn geven. Dit doen we dus nooit preventief.

Verplicht buiten spelen

Koeien op een biologische boerderij gaan vaker en langer naar buiten dan koeien op gangbare boerderijen. Ze hebben ook meer ruimte buiten en binnen dan koeien op een gangbare boerderij.

Er zijn voor biologische koeien in de stal meer plekken met bijvoorbeeld zaagsel of stro waarin de koe kan liggen, per koe is er dus meer ruimte.

Kalfje met moederkoe in stro

Wat betekent dat voor de koeien, de boer en de consument?

Biologische boeren werken minder intensief met de koeien en met het land. De productie is daardoor lager, of anders gezegd meer in balans met wat het dier en het land kunnen opbrengen.

In de supermarkt

Op de biologische melk in de supermarkt staat op het pak ‘biologisch’ en er staat een groen keurmerk op het pak. Dat keurmerk is van SKAL, een stichting die controleert of de melk (van boer via fabriek tot in het pak) biologisch is.

Als je boodschappen doet, zul je merken dat biologische melk vaak duurder is dan gewone melk. Dat komt omdat een biologische koe minder melk geeft dan andere koeien, terwijl de boer hetzelfde werk (of meer werk) aan de koeien heeft.

Biologische melk hoeft niet anders te smaken, het verschil zit ‘m vooral hoe de melk wordt gemaakt. Sommige mensen proeven verschil tussen biologische en andere melk, sommige mensen niet.

Wil je meer weten over koeien of een biologische boerderij? Kom bij ons kijken; regel voor je vrienden of familie een afspraak voor een rondleiding of kom langs op één van de open dagen.

Hoeveel weegt een koe?

Kinderen stellen hele goede vragen, maar vaders kunnen er ook wat van. Op een open dag kregen we de vraag van een vader of hij een koe mocht optillen.

Het korte antwoord was ‘nee’. Een koe is heel zwaar om op te tillen, want een melkkoe weegt zo’n 600 tot 700 kilo. De melkkoeien worden nooit opgetild en zelfs de rustigste koe zou niet graag meewerken om opgetild te worden. Daardoor kan het gevaarlijk zijn om een koe op te tillen.

Hoeveel weegt een kalf?

Sterke vaders en moeders kunnen waarschijnlijk wel een kalfje optillen. Een pasgeboren kalfje weegt zo’n 40 kilo.

Een pasgeboren kalf weegt 40 kilo, pink van 1 jaar 300 kilo, een vaars 375 kilo en een melk koe zo'n 600 kilo.
Van 40 naar 600 kilo

Zodra een kalf 1 jaar is, wordt ze een pink genoemd en weegt ze zo’n 300 kilo.

Als de pink zo’n 375 kilo weegt (ze is dan ongeveer zo’n 15 maanden oud) kan ze bevrucht worden. Ze heet dan een vaars omdat ze voor de eerste keer zwanger is. Als alles goed gaat, wordt na negen maanden het kalfje geboren en is het een koe.

Wil je meer weten over koeien of een biologische boerderij? Kom langs voor een rondleiding. 

Maaien en weidevogelbeheer

De koeien lopen nu een goede maand buiten, de lammetjes van februari zijn al bijna tot schapen uitgegroeid en het broedseizoen van de weidevogels is ook goed onderweg. Hoe kan maaien helpen met weidevogelbeheer?

Boeren en loonwerkers zijn druk bezig het gras te verzamelen voor de winter. Je zit hele dagen op de trekker: hectares maaien, schudden en wiersen. En dan ben je na twee dagen goed weer ’s avonds tot zonsondergang bezig om het gedroogde gras in te kuilen of de geperste balen op te halen. Tussendoor moet het normale werk ook gedaan worden: koeien melken en de lammetjes, schapen, kippen en kalveren voeren. Kortom: je maakt lange dagen. Oh, en wat jong grut angst aanjagen door ze op te pakken en te fotograferen:

Beschrijving: http://www.hoeveackerdijk.nl/wp-content/uploads/2018/05/DeEPBcwWsAEyjIH-225x300.jpg
Kleine weidevogel

Al het grasland in 1x maaien?

En of je het gras nu op het erf inkuilt en afdekt, of in balen laat persen en later ophaalt, het eindresultaat is een wei met kort gemaaid gras. Je kan er voor kiezen al het grasland in één keer maaien, je hebt namelijk maar een erg korte periode waarin het gras kwalitatief goed voer oplevert. Te vroeg maaien en het mist voedingswaarde, te laat en het is te lang en te droog, te veel regen erop en het schimmelt kapot door broei.

Het nadeel van alle weiden in één keer kort maaien is dan wel dat er voor weidevogels geen beschutting meer is. Niet om de nesten te beschermen tegen kauwtjes, niet voor de kuikens van grutto’s en tureluurs om te schuilen tegen ooievaars, en er is voor alle vogels weinig te eten.

Weidevogelbeheer

Mijn ouders zijn al jaren intensief bezig met weidevogelbeheer, mijn vader was een van de initiatiefnemers van Vockestaert. Boeren krijgen bijvoorbeeld een vergoeding om de nesten te beschermen en/of later te maaien. Sinds een paar jaar hebben we ook een halve hectare in het broedseizoen een paar centimeter onder water staan, met dank aan een pomp op zonne-energie. Deze plas-dras geeft de vogels de ruimte om te foerageren.

In etappes maaien

Wij maaien zo’n 8 á 10 hectare per week, rijden langzaam tijdens het maaien zodat je kan zien wat er rondloopt en behouden een mozaïek van het geweide (door koeien leeg gegeten), gemaaide en het ongemaaide grasland.

Het resultaat is een groot aantal nesten, en een succesvol broedseizoen. Terwijl ik dan de koeien haal om ze te melken, of de polder inloop om de schapen te tellen zie je en hoor je de vogels druk bezig zijn. Natuur naast de stad. Ik hoop dan ook dat ik de succesvolle aanpak van mijn ouders door kan zetten, zodat onze polder een levendige polder voor vogels blijft.

Af en toe organiseren we een weidevogelsafari, schrijf je in voor de nieuwsbrief om op de hoogte te blijven.

Ruim 1.600 bezoekers op Open Dag

Afgelopen vrijdag was onze boerderij open voor bezoek. Voor het vierde opeenvolgende jaar deden we mee aan de Campina Boerderijdagen. Het was een succes, met meer dan 1.600 bezoekers.

De hele dag waren er verschillende activiteiten, voor jong en minder jong. Een puzzeltocht, koeienquiz, melkbusheffen en stormbaan voor degene met genoeg jeugdige energie. En rondleidingen over het erf, en een weidevogeltocht op de platte kar door ons land voor degenen die wat rustiger aan de boerderij wilden ontdekken.

De foto’s hieronder geven een sfeerimpressie van deze dag.

Aanstaande maandag (tweede Pinksterdag) zijn er andere boerderijen open om te bezoeken. Biologisch melkveebedrijf Gravesteijn in Pijnacker, familie Rodenburg in Schiedam en familie van der Kooij in Maasland. Meer informatie vindt u hier.

De stad op de boerderij

Afgelopen zondag was onze boerderij het toneel voor De Stad Uit, een organisatie die jongeren uit de Rotterdamse binnenstad het platteland en de natuur in stuurt.

Er waren ongeveer 120 jongeren bij ons op het erf. Samen met de mensen van De Stad Uit hebben ze, sommige met hun ouders, over het erf gezworven en zo geleerd over koeien, zuivel en het boerenvak. Ze hebben de slootjes onderzocht naar beestjes, met de platte kar achter de trekker het land in gereden om vogelnestjes te spotten – de weidevogelsafari-, een stormbaan overwonnen (toegegeven, dit was bedoeld om de overdaad aan energie er uit te rennen) en ze hebben van verschillende melkproducten geproefd.

Volgens onze gasten, de organisatie en ons was het een succesvolle dag. De foto bij deze link naar Rijnmond is trouwens niet van onze koeien, die gaan aanstaande zaterdag om 11 uur naar buiten. 

De kinderen hebben tijdens meerdere rondleidingen al hun vragen kunnen stellen over de dieren, het land, de melk en andere dingen rondom boerderij. Het is dan altijd leuk om de opvallendste vragen eruit te pakken:

  • Komt chocolademelk van bruine koeien?
  • Hoe hard gaat de trekker?
  • Wanneer legt een kip een nugget?

Maar het viel eigenlijk meer op dat de kinderen juist al veel wisten: over dierverzorging, melk pasteurisatie en bijvoorbeeld hoeveel magen een koe heeft. Toch redelijk specifieke kennis.

Dit kan door Freek Vonk komen, zoektochten op het internet of door de diverse achtergronden van de kinderen. Kinderen met familie in Marokko of Turkije krijgen op vakantie wellicht nog wel wat kennis mee van ooms en tantes op boerderijen. En dat konden ze afgelopen zondag dan weer aan hun klasgenoten vertellen.

Ik was blij verrast dat kinderen die in hun dagelijkse leven niet met deze dingen in aanraking komen zo enthousiast en geïnteresseerd waren.

U kunt er ook meer over lezen op het BIO Journaal.

Kom langs: 21 april gaan de koeien naar buiten

Zaterdag 21 april gaan de koeien voor het eerst van het jaar naar buiten. We zetten de staldeuren om 11 uur open en u bent van harte welkom dit vrolijke spektakel mee te maken.

Dit jaar stonden de koeien langer op stal dan de voorgaande jaren. Het land was nog te nat en er stond te weinig gras voor de koeien. Maar zaterdag 21 april om 11u is het zover en kunnen de koeien na een lange winter voor het eerst weer naar buiten.

Koeien die voor eerst uit de stal komen. (2017)
Koeien in 2017 die voor het eerst weer naar buiten gaan