Je hebt het Arie of Bas misschien wel eens horen zeggen of in hun teksten gelezen; als (eigenwijze) boeren willen ze op een biologische en duurzame manier werken. Op Hoeve Ackerdijk zorgen voor een korte kringloop; van grasland (en bodemleven) naar koe en mest met de producten melk, kaas en vlees.
Kringloop landbouw
Op Hoeve Ackerdijk willen met met de natuur meewerken. Dat betekent dat we werken met wat we hebben en niets chemisch toevoegen aan of extra weghalen uit de natuur. Er wordt bijvoorbeeld geen kunstmest gebruikt (wat een powerboost aan het groeien van het gras kan geven) en ook bijna geen krachtvoer bijgevoerd aan de koeien.
Onze koeien eten vooral gras van onze eigen weilanden. We zorgen voor een goed grasland en gezond bodemleven, wat zorgt voor lekker en voedzaam gras voor de koeien. De koe zet het gras om in melk waar wij bijvoorbeeld kaas van maken. De mest van de koeien gebruiken we voor de groei van het gras, zo houden we de kringloop klein. Kringlooplandbouw dus.
Wat is de rol van dieren in kringloop landbouw
In de kringlooplandbouw is het niet het doel om zoveel mogelijk dieren te houden, maar hebben dieren een functie die mensen of machines niet kunnen vervullen.
Dieren zetten reststromen om in voedsel. Mensen eten geen gras of aardappelschillen, maar vanwege hun ingenieuze vier (!!) magen, kunnen koeien en varkens dit wel verteren en omzetten in melk of vlees.
De mest van dieren zorgt voor voedingsstoffen in de bodem; voor een vruchtbare grond is geen of minder kunstmest nodig.
Dieren benutten grond die niet geschikt is voor akkerbouw. Onze koeien lopen op natte veengrond dat te zuur, te nat en te slap is voor akkerbouw. Schapen grazen soms op dijken, tussen zonnepanelen en op te kleine stukken grond tussen snelwegen en woonwijken waar geen oogstmachine van een boer bijkan.
Grazende dieren dragen bij aan biodiversiteit. Ze grazen op sommige plekken jonge boompjes weg zodat een heide geen bos wordt en de poep is een lekker buffet voor mestkevers en vliegen. Via de mest of bijvoorbeeld de vacht komen zaden ook op andere plekken in het weiland terecht.
Kunnen we vlees eten in de kringlooplandbouw?
In een Instagram post over de vleespakketten die we af en toe verkopen (mei 2026) kwam al snel de discussie op gang of we wel vlees moesten verkopen. Nee, vond de een; we mogen geen geld verdienen aan de verkoop van dode dieren. Ja, vond de ander; vlees kan best en ik wil graag weten waar mijn eten vandaan komt.
In onze visie (let op: een mening en geen feit!) op kringlooplandbouw is er ruimte om af en toe vlees te eten van een dier in deze kringloop. Het aantal dieren in de kringloop is afhankelijk van hoeveel gras en reststromen er zijn en niet op basis van hoeveel vlees (en zuivel) wij als mens willen eten. We werken met wat er is en zoals Boer Bas aangeeft ‘het land is in balans, omdat je alleen oogst wat de bodem aankan’.
Koop en eet minder (rood) vlees, dat is goed voor de eigen gezondheid en die van onze omgeving. Misschien een gekke (eigenwijze?) oproep voor een boerenfamilie met een melkveehouderij-bedrijf, maar producten als vlees en zuivel zijn geen dagelijkse noodzakelijkheid. Koop deze producten met mate en dan natuurlijk het liefst biologisch of biologisch dynamisch.
Meer lezen over kringloop landbouw? Kijk eens bij de WUR, Groen Kennisnet of lees het opiniestuk van Patrick Deckers van Caring Doctors. Daar haalt hij het EAT-Lancet rapport aan waarin wordt gesteld dat een honderd procent plantaardig menu niet per se nodig is, want dieren zijn juist heel handig voor reststromen en bemesting.
Een koe eet gras, dat weten mensen die de boerderij bezoeken wel, maar wat eten ze nog meer en proef je dat terug in de melk en in onze kaas? Wat je aan de dieren voert, proef je uiteindelijk terug in de melk en kaas van onze boerderij. Daarom is hun dieet belangrijk. Onze koeien eten vooral gras, puur en simpel, uit onze eigen weides. Zo houden we de kringloop klein.
Het voer: gras, hooi en kuilgras
In de zomer lopen onze koeien lekker buiten en grazen ze vers gras, klaver en kruiden die in het weiland staan. In de winter groeit er geen gras, dus dan moeten de boeren vooruitplannen. Het gras dat we in de zomer maaien, drogen we tot hooi of we maken er kuilgras van. Hooi is gedroogd gras, kuilgras is wat vochtiger en ruikt een beetje zurig door het fermenteren. Door het fermenteren wordt het een voedzaam product voor onze koeien.
Onze koeien krijgen weinig krachtvoer (voer met extra voedingsstoffen), dat kunnen onze Montbéliarde koeien prima aan. Deze koeien zijn van nature wat robuuster en doen het goed op een simpel rantsoen, bovendien past gebruik maken van een kleine kringloop en niet te sturen op zoveel mogelijk melkproductie bij onze keuze voor biologisch boeren.
Wat drinkt een koe?
Een koe drinkt ongeveer 100 liter water op een dag. Als het warm is, willen ze graag wat meer drinken. Ze drinken het water vaak in de stal, vlak voor of na het melken, ook als ze in de wei staan. Ze drinken dan water uit de drinkbakken in de stal. Als de koeien buiten lopen, drinken ze soms uit de sloot. Koeien halen ook vocht uit het gras dat ze eten.
Het jongvee staat soms in een weiland verder van de boerderij, dan zetten we een drinkbak in het weiland.
Biologisch en grondgebonden
Als biologische boer vind ik het belangrijk dat onze koeien vooral eten wat ons land zelf voortbrengt. Toch gaat het niet altijd vanzelf. Soms is de wintervoorraad niet genoeg, wat kan gebeuren als het een keer flink tegenzit met het weer. Als het lange tijd nat weer is geweest en we kunnen niet maaien, of de planning van beweiden en maaien is misgegaan; dan kan het gebeuren dat er onvoldoende wintervoorraad is.
Dan kopen we bijvoorbeeld biologische wortels, kolen of pompoenen in bij die anders zouden worden weggegooid. Dat doe ik liever niet, want ik vind dat mensen dat voedsel eerst zelf moeten kunnen eten, bovendien blijft het zonder extra inkoop financieel overzichtelijk voor ons.
Wat betekent dit voor de melk?
De koeien op onze boerderij geven ongeveer 20 liter melk op een dag. Wat de koeien eten, bepaalt iedere dag opnieuw de smaak en waarde van hun melk. Omdat we op Hoeve Ackerdijk kiezen voor een simpel, natuurlijk dieet voor de koeien, smaakt de melk heerlijk vol en romig. Gezonde koeien, die zelf kunnen kiezen uit het beste van het land, geven volgens mij de lekkerste melk, waar wij ook weer de heerlijkste kazen van kunnen maken. Daar geniet ik en de klanten van de boerderijwinkel elke dag weer van.
Biologisch boeren betekent zoveel mogelijk samenwerken in balans met de natuur. In dit blog leggen we uit wat biologisch precies inhoudt, wat de voordelen zijn (én welke kritiek er is), waarom we kiezen voor biologisch boeren en hoe jij als consument het verschil kunt maken.
Wat is biologisch precies?
Het bijzondere van biologisch boeren zit ‘m in de manier waarop boeren en telers met hun grond, gewassen en dieren omgaan. Ze laten de natuur zoveel mogelijk haar eigen gang gaan. Zo gebruiken akkerbouwers bijvoorbeeld geen kunstmest en bestrijdingsmiddelen om groentes te laten groeien. De grond wordt vruchtbaar gehouden door biologische compost en dierlijke mest te gebruiken. Ook biologische veehouders gebruiken geen kunstmest of bestrijdingsmiddelen.
Op iedere boerderij is er aandacht voor dierenwelzijn, op biologische boerderijen gaan de boeren daar vaak nog wat verder in. De dieren hebben meer ruimte en gaan vaker naar buiten. Biologische dieren leven vaak langer en krijgen meer tijd om te groeien. Koeien op een biologische boerderij moeten minimaal 180 dagen van het jaar, 6 uur per dag buiten lopen. Daarbij wordt er in de stallen vaak voor afleiding gezorgd, zodat de dieren zich niet vervelend. Op Hoeve Ackerdijk lopen de koeien gemiddeld 2.500 uur per jaar buiten, verspreid over zo’n 200 dagen.
Een biologische melkveehouderij kost meer tijd en ruimte. Het levert ook veel op: een gezonde bodem, minder troep in het water en lekker voer voor onze koeien. Op Hoeve Ackerdijk gebruiken we geen bestrijdingsmiddelen in het weiland, dat zorgt voor de groei van diverse grassen en kruiden die koeien lekker vinden. Zo hebben de koeien wat te kiezen in het land. Dat we geen bestrijdingsmiddelen gebruiken, zorgt ook voor ongewenste, niet lekkere planten zoals distel en zuring. Die halen we met de hand weg. Deze extra inspanningen van boeren zie je bij sommige producten terug in de prijs, die vaak iets hoger is.
Hoe herken je biologische producten?
Biologische producten moeten aan regels voldoen voor milieu, klimaat, biodiversiteit en dierenwelzijn. Producten mag je alleen biologisch noemen als je aan deze eisen voldoet. Skal, een onafhankelijke instantie controleert of boeren en telers zich aan deze regels houden.
Alleen als dat zo is, krijgen de producten het biologische keurmerk. Te herkennen aan het groene blaadje met de sterretjes op de verpakking. Je kunt ook Demeter producten kopen, dit zijn biologisch-dynamische producten. Hiervoor gelden extra regels, zo houden koeien hun horens en kippen hun snavels.
Zijn biologische producten gezonder voor je?
Er is geen bewijs dat een biologische rode kool of een biologische hamburger gezonder voor jou is dan een niet-biologisch stuk groente of vlees. De hele keten van biologische productie wordt wel extra streng gecontroleerd. Van de bodem waar het gras groeit tot de vervoerder die de pakken biologische melk naar de supermarkt brengt. Zo weet je zeker dat je product volledig biologisch is en is bijvoorbeeld de kans dat er residuen van pesticiden op je biologische producten zitten, nóg kleiner dan bij gangbare producten.
Als je verder kijkt dan naar je eigen gezondheid, dan is biologisch voedsel wél gezonder voor de omgeving, voor mensen en dieren. In de biologische landbouw gebruiken we geen bestrijdingsmiddelen, zo komen er geen onwenselijke stoffen in de bodem of het water. Dat zorgt voor een gezonde bodem, gezonder bodemleven en het zorgt voor een gezondere omgeving voor planten, dieren en mensen die in de omgeving wonen of hun eten er vandaan halen.
Biologische producten zijn niet bewezen gezonder voor jou als consument. De biologische manier waarop je eten wordt geproduceerd, is wél gezonder voor de samenleving.
Is biologisch eten duurder?
Vaak zijn biologische producten in je winkelmandje duurder dan gangbare producten. Als je echter in het seizoen koopt, gezonder inkoopt (bijvoorbeeld minder vlees) en minder koopt om voedselverspilling tegen te gaan, dan hoeven biologische producten op je boodschappenlijst niet altijd duurder te zijn.
Met je biologische producten, koop je niet alleen een product, maar zorg je ook voor een prettige leefomgeving voor de mens en dier. Je zorgt voor minder pesticiden in de leefomgeving en zorgt voor dierenwelzijn. Je zorgt voor een gezondere bodem, schoner water en meer biodiversiteit. Waarmee je met je aankoop weer zorgt dat jij, je buren of andere inwoners van Nederland minder ziek worden, en er minder kosten zijn zo berekende Ekomenu.
Met je aankoop van onze biologische kaas zorg je voor een vrije polder die een fijne plek kan zijn voor weidevogels.
Boer Bas
Is er kritiek op biologische landbouw?
Je hoort vooral het argument dat de biologische landbouw de wereld niet kan voeden. Biologische landbouw maakt minder intensief gebruik van de grond, daarom kan er per hectare minder voedsel verbouwd worden. Als de hele wereldbevolking biologisch gaat eten, is er volgens critici meer grond nodig als we allemaal dezelfde hoeveelheid willen blijven eten.
Biologische boeren brengen daar tegenin dat de vooruitgang van intensief gebruik van de grond samengaat met vervuiling en watertekort. Daardoor kan deze vorm van landbouw de wereld op lange termijn niet voeden. Het is inefficiënt grondgebruik, want daardoor is de grond in de toekomst niet vruchtbaar genoeg voor toekomstige generaties om gewassen te telen en dieren te houden.
Daarnaast zijn er veel andere oorzaken waardoor er nu een grote groep mensen niet genoeg te eten heeft. Zo gaat een groot deel van het geproduceerde eten verloren en er worden veel gewassen verbouwd voor de vleesconsumptie. Als we minder vlees eten en minder voedsel weggooien, is er op een duurzame manier voldoende voedsel te produceren. Als we anders gaan eten, kan het prima.
Waarom Hoeve Ackerdijk kiest voor biologisch
Wij denken dat biologische voedselproductie een oplossing is voor een goed met de aarde, grond en omgeving om te gaan. Boer Arie (de vader van boer Bas) koos er in 1998 bewust voor om biologisch te gaan boeren. Bas wil verder deze kant op met de boerderij.
Waar volgens boer Bas de regels voor biologische landbouw op neerkomen is balans. “Het land is in balans, omdat je alleen oogst wat de bodem aankan. Kunstmest houdt de productie hoog, maar verarmt de biodiversiteit. Het zorgt voor minder wormen, minder schimmels of sporen en minder vermogen om water op te slaan.”
“En we voeren wat we van het land halen aan de koeien, die verder weinig ander krachtvoer krijgen van buiten de boerderij. De melkgift van de koe is daarmee ook meer in balans met wat de koe aankan, ze hoeft geen topsport prestaties te leveren. Daar is een koe beter bestand om zelf ziektes aan te kunnen en ze wordt ouder.”
Biologisch is niet de enige oplossing; zo zijn er andere manieren van duurzame landbouw en wordt er gewerkt aan verbeteringen in de gangbaar landbouw. Wist je bijvoorbeeld dat de gangbare landbouw steeds duurzamer is geworden in de afgelopen decennia, onder andere door kennis die opgedaan is door de biologische landbouw? Nog een reden om voor biologisch te kiezen. Op Foodlog beschrijft Ilse Geijzendorf hoe in de landbouw van elkaar wordt geleerd.
Hoe kun je helpen?
Het voelt misschien niet zo, maar als consument heb je een enorme invloed. Dit kun je vandaag al doen om te zorgen dat er meer biologische boeren komen:
Biologische of andere duurzame producten kopen zoals bij boeren die biologisch dynamisch, regeneratief of met kringloop landbouw werken.
Eet groenten uit het seizoen, deze zijn vaak goedkoper dan de groenten die niet in het seizoen zijn.
Koop je voedsel lokaal, bijvoorbeeld bij een boer zelf.
Voorkom verspilling door je op te geven voor de No Waste Army.
Gooi geen eten weg, maar bedenk er een gerecht mee.
Check het label van je favoriete product en ga op jacht om uit te zoeken waar alle ingrediënten vandaan komen.
Kies voor politici die werken aan een duurzame manier van leven en landbouw.
Onze melk is al decennia biologisch en sinds 2025 is ook onze kaas biologisch. Eerder noemde we dit ‘kaas van biologische melk’ omdat niet alle ingrediënten (bijvoorbeeld kruiden en stremsel) biologisch waren. Nu dus wel en is onze kaas, die we in een mobiele kaasmakerij maken, biologisch! Kom gerust eens langs in de winkel of meld je aan voor de nieuwsbrief.
De koe is een bijzonder dier. Ze zijn soms net mensen en soms juist helemaal niet. Ze kunnen beter horen en ruiken dan een hond, maar weer geen diepte zien door de ogen aan de zijkant van hun kop.
Deze zomer deelt boer Bas, boer én oud-maatschappijleraar, elke week iets over verschillende lichaamsdelen van de koe. Want wie de koe beter leert kennen, kijkt ook anders naar haar melk, kaas en het boerenleven. We zijn nu halverwege deze serie en tijd voor een tussenstand: wat heeft een koe nu gemeen met andere dieren en de mens?
Koeien – net een mens…
De koe en de mens lijken meer op elkaar dan je zou denken. Net als een zwangerschap bij mensen, duurt de dracht van de koe ongeveer negen maanden. Ook vanbinnen zijn er verdere overeenkomsten; een koe heeft net als wij, een hart en twee longen en een skelet met knieën, ribben, een heup en schouders. Alleen is alles bij een koe een slagje groter.
Koeien zijn ook net zo goed in het vormen van vriendschappen. In een koppel koeien (dat is een groep of kudde koeien) ontstaan duidelijke sociale verbanden. Ze hebben voorkeuren voor welke andere er naast hen in de stal staat en herkennen mensen aan hun gezicht of stem.
Koeien vinden ritme en routine prettig, net als de kinderen op het kdv. Verander je iets in hun dag, voer je bijvoorbeeld op een ander moment of komt er een vreemde in de stal of melkput dan merk je het direct aan hun gedrag.
..of is de koe toch meer een ander dier?
Aan de buitenkant zie je al snel dat de lichaamsdelen van een koe handige fucncties hebben die andere dieren ook hebben en mensen juist absoluut niet.
Neem bijvoorbeeld de oren. Die kunnen onafhankelijk van elkaar draaien – net als bij een paard. Zo vangt een koe geluiden van meerdere kanten tegelijk op. En op warme dagen stroomt er extra bloed door de oren om warmte kwijt te raken, zoals bij konijnen.
De ogen zitten aan de zijkant van de kop, net als bij veel prooidieren. Zo kan een koe bijna helemaal om zich heen kijken, zonder haar hoofd te draaien. Alleen direct voor haar neus en achter haar kont zit een blinde vlek. Die slechte diepte-inschatting betekent dat een koe soms aarzelt voor een plas of een opstapje, want ze ziet simpelweg niet hoe diep het is.
De vacht dan: net als bij honden wisselen koeien van zomer- naar winterjas. Alleen doen ze dat langzaam, en niet in één keer. In de winter is de vacht wolliger, in de zomer glad en kort. Losse haren raken ze kwijt door langs een boom te schuren of in de stal onder een borstel te gaan staan.
En de hoorns? In de natuur zijn die bedoeld voor verdediging, rangorde en temperatuurregeling – vergelijkbaar met geiten of antilopen. Bij melkkoeien groeien die hoorns meestal niet, omdat ze op jonge leeftijd behandeld worden. Dat is veiliger in de stal, waar ze dicht op elkaar leven. Maar van nature horen hoorns er gewoon bij.
Een koe is lekker haarzelf
Een paar lichaamsdelen zijn ‘typisch koe’. Dingen die je bij mensen of andere dieren niet of nauwelijks ziet.
De tong, bijvoorbeeld. Die is ruw, enorm sterk en wel 30 cm lang. Een koe gebruikt haar tong als grijparm om gras te pakken, haar neus schoon te likken en zelfs haar eigen rug te bereiken. En nee, dat kunnen wij mensen niet.
Koeien hebben een neus die altijd een beetje vochtig is. Niet alleen omdat dat fris staat, maar omdat het helpt bij het opvangen van geuren. Ze ruiken beter dan honden. Ja, echt. Alleen zijn ze wat groot voor op Schiphol bij de douane in te zetten. Ze likken hun eigen neus om hem nat en schoon te houden. En daarmee ‘proeven’ ze de lucht. Ziet er een beetje uit alsof ze in hun neus peuteren, maar ze halen niet als mensen daarmee snotjes uit hun neus.
En hun vlekken? Geen enkele koe is hetzelfde. De vlekken zijn als vingerafdrukken, uniek per dier. Onder de zwarte vlekken is de huid zwart, onder de witte is die roze. De vlekken helpen de koe tegen vliegen en de boer om de koeien uit elkaar te houden.
🧠 Feitjes om thuis of in de klas mee te scoren:
Koeien kunnen kilometers ver ruiken
Hun ogen kunnen ’s nachts beter zien dan die van ons
De tong van een koe kan 30 cm lang worden
Onder witte vlekken is de huid roze, onder zwarte vlekken zwart
Een koe heeft géén boven-snijtanden, maar een harde kaakplaat
Koeien kunnen met hun tong hun eigen neus én rug likken
Deze lichaamsdelen van een koe komen nog aan bod
We zijn nog niet klaar! De komende weken gaan we verder met de andere lichaamsdelen van een koe:
De uier – hoe verandert gras in melk?
De poten en hoeven – zitten de achterpoten van een koe nou achterstevoren?
De magen van een koe – door deze post weet je daar al wat van af;
En we eindigen met de staart – handig tegen vliegen én een goede stemmingsmeter.
En daarna? Dan kun je je kennis tegen met een quiz om te kijken wat je allemaal hebt opgestoken deze zomer over de koe en of we dit goed hebben uitgelegd. We horen graag in de comments wat je van deze zomer-vakantie-serie vindt.
Een koe heeft 4 magen om voedingstoffen uit gras te kunnen halen. Net als herten en schapen eten koeien vooral gras. Gras zit vol met cellulose (een stofje wat je alleen kunt zien als je gras onder een microscoop bekijkt). Cellulose geeft stevigheid aan het gras, maar is moeilijk te verteren. Een maag van een mens kan cellulose bijvoorbeeld niet verteren, maar de 4 magen van een koe wel!
Stel je voor dat de 4 magen van een koe een soort supersterke machine zijn die helpen bij het verteren van gras. Laten we eens kijken wat elke maag doet en hoe deze vier magen samenwerken.
Maag 1: de pens, een opvangbak voor slecht gekauwd eten
Als je een koe gras ziet eten, dan slaat ze haar lange tong om een pluk gras en scheurt het zo los. Ze slikt het gras bijna zonder te kauwen in. Als de koe het gras doorslikt, komt het als eerste in de pens terecht.
De pens is als een grote opslagbak waar het eten eerst naartoe gaat nadat de koe het heeft gegeten. Hier wordt het eten een beetje gemengd met water en bacteriën. Dit zorgt ervoor dat de cellulose kan worden afgebroken.
Daarna krijgt de koe een oprisping, waardoor het halfverteerde eten in haar bek terugkomt. Ze herkauwt het eten tot pulp en slikt het weer door. Als je een koe rustig ziet liggen kauwen in het weiland of in de stal, dan is ze waarschijnlijk aan het herkauwen.
Maag 2: de netmaag werkt als een zeef
Nadat de koe haar herkauwde eten heeft doorgeslikt, gaat het door naar de tweede maag: de netmaag. Hier wordt het eten nog meer gemixt en de kleine stukjes worden gescheiden van de grote stukken. De kleine stukjes worden doorgestuurd naar de derde maag. De te grote stukken eten gaan terug naar de pens.
Maag 3: de boekmaag perst het water uit het eten
In de boekmaag worden de kleine stukjes eten verder afgebroken door speciale sappen en bacteriën. Deze maag haalt water en mineralen zoals natrium en kalium eruit. Daarna is de brij van eten (want het lijkt niet meer op gras) klaar voor de laatste maag.
Wist je dat de boekmaag zo heet, omdat de binnenkant van de maag door de plooien lijkt op een boek?
Maag 4: de lebmaag neemt de eiwitten en koolhydraten op
De vierde maag is de laatste stop voor het verwerken van het eten. Hier wordt de brij goed gemengd met sterke sappen die helpen om de laatste beetjes voeding eruit te halen. Dit zijn vooral de eiwitten en koolhydraten. Van alle magen van de koe, lijkt deze maag het meeste op de maag van de mens.
Je ziet, de vier magen van een koe werken samen als een team om ervoor te zorgen dat de koe alle voedzame dingen uit het gras kan halen, iets wat zoogdieren met 1 maag niet kunnen. Wel is Grassa bezig om voedingsstoffen uit gras te halen (die koeien er niet uithalen) om daar voedsel voor andere dieren en mensen voor te maken.
Zelf de koeien komen bekijken? Dat kan, vraag om een rondleiding met familie, vrienden of collega’s. Of kom langs op een van de open dagen.
Op Hoeve Ackerdijk hebben we verschillende soorten stallen op de boerderij. Zo hebben we een ligboxstal, een potstal en een tentstal. De oude grupstal is verbouwd tot een kinderdagverblijf. In dit blog vertellen we wat over elke stal zodat je bij je volgende bezoek precies weet welke soorten stallen er zijn.
De potstal
Een potstal is een type stal waarin een dikke laag stro ligt. Deze stro-laag is als een comfortabel bed voor de koeien en is warm, vooral bij koud weer. De koeien kunnen kiezen of ze vrij willen rondlopen of willen rusten op het stro.
De poep van de koeien mengt met het stro in de stal en daardoor komt er minder stikstof vrij. Het stro kan later wordt gebruikt als mest op het land. Voor de koeien leggen we regelmatig een nieuw laag stro in stal, zodat ze comfortabel en schoon in het stro kunnen blijven liggen.
Voor de boer is een potstal meer onderhoud dan bijvoorbeeld een ligboxstal. Zo moet de potstal goed worden schoongehouden en moet er regelmatig stro worden bijgevuld, ook kan de stro-laag wat stoffig zijn.
Twee keer per jaar wordt al het stro uit de potstal gehaald. Het stro-poepmengsel wordt over het land uitgereden en de stal wordt helemaal schoongemaakt.
PotstalLigboxstal
De ligboxstal
Net als veel boeren hebben wij ook een ligboxstal. Het heet een ligboxenstal omdat er voor elke koe een box is om in te rusten en bijvoorbeeld hun eten te herkauwen.
Een paar jaar geleden hebben we de stal verbeterd met een scherm. De koeien kunnen door het scherm heen kijken en toch blijft het in de winter warm en in de zomer koel in de stal.
Voor elke koe is er een plek en de stal kan gemakkelijk worden schoongehouden. Er is zelfs een mestrobot die een deel van het schoonhouden doet. De koeien lopen los op een rooster, waardoor de mest en urine heen valt in de mestput eronder. Het blijft daardoor schoon voor de koeien.
Het lopen op een rooster vinden sommige koeien minder prettig. In de mestput komt de mest en urine komt bij elkaar, wat zorgt voor ammoniak.
Twee andere soorten stallen: de tentstal en de grupstal
Een paar jaar geleden hebben we de tentstal neergezet. Het is een fijne flexibele stal om koeien in te huisvesten wanneer het nodig is. De stal is een overdekte constructie met wanden van textiel en een stalen frame.
Omdat de stal zo’n lichte constructie heeft, zetten we er bij een stevige wind hooibalen en de trekker voor, zodat de wind niet onder de constructie komt en de koeien in de stal een wat aangenamere nacht hebben.
TentstalGrupstal na verbouwing
Vroeger stonden de koeien in een grupstal, waarin de koeien naast elkaar in de stal staan. Voor ze ligt het eten en de mest en urine werd achter ze opgevangen in een grup.
Het ontwerp is echter verouderd en de koeien hebben te beperkte bewegingsruimte. De koeien staan daarom niet meer in de grupstal, maar het pand is verbouwd tot een prachtig kinderdagverblijf.
De soorten stallen op onze boerderij komen bekijken?
Wil je de stallen wel eens zien of interesse in het kinderdagverblijf op Hoeve Ackerdijk? Kom vooral eens langs op de open dagen of vraag een rondleiding aan op het kinderdagverblijf.
De klaver is een klein plantje, maar het heeft superkrachten en veel voordelen. Sinds we in 1998 overstapten in naar biologisch melk productie, hebben we veel aan klaver in het weiland gehad. Biologische boeren gebruiken namelijk geen kunstmest om gras te laten groeien en klaver helpt bij het laten groeien van het gras. Het klavertje betekent veel voor ons en daarom verdient deze superplant een plek in ons logo. Een klavertje drie, omdat deze vaker voorkomt dan het klavertje vier.
Wat betekent een klavertje drie traditioneel?
Voor veel mensen staat een klavertje voor hoop en geloof. In Ierland staat het klavertje drie (shamrock) voor de heilige drie-eenheid (de vader, de zoon en de Heilige Geest) die Sint Patrick bracht naar Ierland. Het staat ook voor geluk, dat wordt vaak gezegd over het klavertje vier omdat een klaver met vier blaadjes zeldzaam is. Voor ons staat de klaver voor een superplant als alternatief voor kunstmest.
Klaver haalt stikstof uit de lucht en laat gras groeien
De klaver in het weiland haalt stikstof uit de lucht en zet deze om in stikstof die door andere planten en het gras kan worden gebruikt om te groeien. Gras groeit beter met klaver in het weiland en is daarom een goed alternatief voor kunstmest.
In grasland vind je vaak witte klaver. Er bestaat ook rode klaver, maar die kan niet goed tegen grazende koeien, dus die wordt niet vaak gebruikt in het grasland.
Koeien vinden klaver in het weiland lekker
Koeien vinden klaver lekker. Boeren zien dat koeien eerst de klaver eruit eten en onderzoek laat zien dat koeien die mogen kiezen tussen klaver en gras, veel vaker voor klaver kiezen. Dat komt waarschijnlijk omdat klaver bepaalde schimmels tegengaat, waardoor het gras in de zomer nog smakelijk blijft voor de koeien.
Meer eiwit in de melk
Klaver in een weide zorgt voor meer eiwit in het gras. Als gras wordt ingekuild voor de winter zit daar ook vaak een hoger eiwit gehalte in. Meer eiwit in het voer voor de koeien, is meer eiwit in de melk. Dat levert goede melk op om kaas van te maken en het levert een hogere prijs per liter melk op.
Waarom hebben dan niet alle boeren klaver in hun weiland?
Biologische boeren gebruiken klaver als alternatief voor kunstmest. Als het zoveel voordelen heeft, waarom zou dan niet elke boer klaver gebruiken in zijn of haar weiland?
Dit komt omdat het lastig is om precies de juiste hoeveelheid klaver in je land te hebben. Boeren willen niet teveel klaver in het grasland, want dit overwoekert het gras. Ze willen ook niet te weinig klaver want dan mis je de voordelen van de stikstof die wordt omgezet voor voedsel voor het gras.
Met mest in het voorjaar gaat de klaver groeien en met maaien kan de boer teveel klaver wegmaaien. De groei van klaver is daarbij ook afhankelijk van het soort bodem en hoe het grasland wordt gebruikt. Het is puzzelen om precies genoeg klaver in je land te hebben en daar heeft niet iedereen tijd voor of zin in.
Komen proeven?
Wil je ook de eiwitten in de melk of kaas komen proeven? Kom gerust eens langs op de boerderij en bezoek onze winkel voor kaas, vlees of zuivel van onze boerderij. De boerderij winkel is open op woensdagmiddag en zaterdagochtend. Neem gerust een kijkje op de boerderij en loop langs bij de kalfjes en in de stal.
Een boer werkt zeven dagen per week. In het weekend, maar ook met Kerst en op nieuwjaarsdag moeten de koeien ’s ochtends vroeg gewoon gemolken worden en gras kunnen eten. Een boer kan dus lastig met vakantie.
Vakantie bij familiebedrijven
De meeste boerderijen zijn familiebedrijven; meerdere generaties wonen en werken op het erf. Soms zijn er zelfs een opa en oma die nog meewerken. Op deze vakantiedagen doe ze de klusjes samen, zodat niemand de hele Kerst bezig is met werken. En zo kun je elkaar nog weleens vrij geven, zodat je op vakantie kunt, of naar een feestje.
Hulpboeren inhuren tijdens vakantie
Ben je als boer alleen, dan kun je een buurman vragen je te helpen, maar je kunt ook mensen inhuren. Deze hulpboeren nemen het werk dan van de boer over, zodat deze op vakantie kan. Net als andere ondernemers betekent dat wel dubbele kosten tijdens een vakantie. Bovenop de uitgaven van de camping en de uitjes, komen de kosten van de hulpboer. Je spaart het jaar door dus voor je vakantie.
Een boer moet er ook voor zorgen dat de hulpboer weet wat hij moet doen. Waar staan de trekkers, welke koeien hebben kwaaltjes en welke koe kan er een kalfje krijgen? Bovendien moet de boer vaak, zodra deze terug is van vakantie, direct weer aan het werk. Even overleggen hoe het ’thuis ging’ terwijl je weg was, of er nieuwe koeien in de ziekenboeg zitten en dan hup, de trekker weer in of de koeien melken. Rustig een weekendje de tassen uitpakken is er vaak niet bij.
Vakantie op Hoeve Ackerdijk
Bij ons ging het ongeveer zoals hierboven beschreven. Voor de vakantie probeerde ik veel voor te bereiden, zodat mijn vader niet teveel extra werk had. Het was goed weer om te hooien tijdens mijn vakantie, dat ging gewoon door zonder mij.
Na de vakantie ging ik meteen weer aan de slag.
Koe in de sloot
Eenmaal goed uitgerust kon ik thuis vrijwel meteen weer de laarzen aantrekken: een koe in de sloot. De dag erna was er een koe die zélf de sloot was uitgekomen – dat is niet erg natuurlijk – maar dan wel aan de verkeerde kant. Die moesten we over het fietspad en de weg terug naar de boerderij brengen.
Koeien in de sloot gebeurd wel vaker. Ze hebben er geen last van, en met het weer van de afgelopen dagen is het wel verfrissend. Soms werken ze dan ook absoluut niet mee om ze er uit te krijgen.
Wist u dat koeien kunnen zwemmen? Gevaar is er dus niet, al kunnen ze na een lange tijd in water wel bekoeld of vermoeid raken. We halen ze er dus altijd meteen uit zodra we er eentje missen. Het komt ook voor dat fietsers of wandelaars langskomen om te zeggen dat er een koe in de sloot zit. Dat is hartstikke fijn.
Gelukkig hebben koeien een sterk kudde gevoel, en blijven ze vaak zo dicht mogelijk bij elkaar. Deze mevrouw liep dus mee naar huis, want daar liepen alle andere koeien al te grazen. Al wilde ze onderweg wel een paar uitstapjes maken naar lekkere plukjes gras.
Tweeling geboren
Wat ook doorgaat (gelukkig maar) of je nu vakantie hebt of niet, is de geboortes van kalfjes. Op zondagochtend moest ik de koeien voor het melken uit het land halen, want het was nog lekker fris en ze wilden nog niet de stal in. Plots stonden er tussen de melkkoeien twee kalfjes. Dichtbij de moeder, want dat is wel zo veilig.
Mama koe had helemaal zelf een tweeling gekregen, die ook al schoongelikt waren en lekker stonden te drinken. De band met de moeder was dus al goed, weinig zorgen voor ons. Behalve dan het hele stel thuis krijgen. Want kalfjes die in een weide worden geboren vinden een strohok – hoe ruim ook – toch maar klein.
In de zomer bereidt de boer zich voor op de winter en verzamelt deze eten voor de dieren. De boer maakt bijvoorbeeld hooi en kuilgras van het gras in het weiland. In de winter eten de koeien en schapen dit dan op. Hoe je kuilgras maakt, kun je hieronder lezen.
Een kuil maken in de zomer
Grappig genoeg is ‘de kuil’ of ‘inkuilen’ geen kuil, maar een berg. Een berg met gras. Het heet inkuilen of kuil, omdat het een manier van het conserveren van eten is. Net als een weckpot thuis. Hoe maak je nu zo’n kuil?
Hoe maak je een kuil?
Allereerst heb je droog gras nodig. Het gras wordt gemaaid (om de weidevogels heen natuurlijk) en over het weiland heen verspreid. Het gras wordt regelmatig omgedraaid (dat heet schudden) zodat het gras aan alle kanten goed droogt.
Vervolgens wordt het gras in stroken gelegd. Die stroken heten wiersen en ook het ‘in stroken leggen’ heet wiersen. Die wiersen worden vervolgens ‘opgeraapt’ en op een berg gelegd.
Daarna wordt het gras platgereden met een grote zware trekker en komt er plastic overheen zodat de kuil goed is afgesloten. Zo komt er geen lucht bij. Dit is ook de reden waarom je nooit op een kuil mag spelen, er kunnen gaatjes in het plastic komen en dat is het eten voor de koeien niet meer goed.
Plastic over de kuil leggen
Het plastic netjes over de kuil leggen is een precies werkje en wordt meestal de dag na het inkuilen (wiesen – oprapen – kuil maken) gedaan. Inkuilen is zwaar werk, en na een lange dag kun je beter de volgende dag uitgeslapen het precieze werk afmaken. De kuil is ’s nachts wel afgedekt, voor als het gaat regenen, maar wordt de volgende dag netjes afgedekt.
Om te zorgen dat er geen lucht of vocht via de onderkant in de kuil komt, worden de plukken gras aan de zijkant van de kuil weggehaald. Dan legt de boer zandzakken strak langs de kuil. Het plastic wat overblijft wordt naar binnengerold, zodat er geen vocht binnen in de kuil kan komen.
Kuil klaar voor de nachtZandzakken strak langs de kuilAfdekken
Het plastic wordt verder afgedekt met een steviger afdek-doek wat blijft liggen door er banden op te leggen. Dit beschermt het plastic tegen het weer, maar ook tegen kraaien die in het glinsterende zwarte plastic pikken. Omdat de boer zelf niet op de kuil kan komen om gaatjes in het plastic te voorkomen, kan die kiezen om de banden te gooien of op de kuil te rollen.
De gooi techniekDe rol techniek
In de zomer werkt Hoeve Ackerdijk aan 3 kuilen
In één dag is een begin gemaakt met de kuil, maar dit is niet de uiteindelijke grootte van de kuil. Zodra het opnieuw zonnig weer is, wordt er opnieuw gras gemaaid, gedroogd en op de bestaande kuil gelegd.
Soms maken we meerdere kuilen, voordat er eentje “af” is. Zo krijgen de kuilen dezelfde samenstelling van jong gras (mei) en ouder gras (juni, augustus) en hebben ze dezelfde smaak en kwaliteit. Koeien houden namelijk van gewoonte, ook voor hun voer.
Wat doen boer Arie en boer Bas verder in de zomer?
Door Corona zijn er geen weidevogelsafari’s, open dagen of rondleidingen. Neem een kijkje op Facebook of schrijf je in voor de nieuwsbrief om op de hoogte te blijven.
De Stad uit laat je zien hoe je zelf kruidenboter kunt maken, met ingrediënten uit de wei en melk van de koeien.
Ieder jaar komen Rotterdamse basisscholieren bij ons op bezoek om te kijken hoe het er op een boerderij aan toegaat.
Dit jaar kan dat vanwege de Coronamaatregelen helaas niet doorgaan, dus maakt de organisatie De Stad Uit onder andere bij ons filmpjes om die met scholieren te delen.
Zelf kruidenboter maken
In deze film zie je hoe je zelf (kruiden)boter kunt maken.
