De koe is een bijzonder dier. Ze zijn soms net mensen en soms juist helemaal niet. Ze kunnen beter horen en ruiken dan een hond, maar weer geen diepte zien door de ogen aan de zijkant van hun kop.
Deze zomer deelt boer Bas, boer én oud-maatschappijleraar, elke week iets over verschillende lichaamsdelen van de koe. Want wie de koe beter leert kennen, kijkt ook anders naar haar melk, kaas en het boerenleven. We zijn nu halverwege deze serie en tijd voor een tussenstand: wat heeft een koe nu gemeen met andere dieren en de mens?
Koeien – net een mens…
De koe en de mens lijken meer op elkaar dan je zou denken. Net als een zwangerschap bij mensen, duurt de dracht van de koe ongeveer negen maanden. Ook vanbinnen zijn er verdere overeenkomsten; een koe heeft net als wij, een hart en twee longen en een skelet met knieën, ribben, een heup en schouders. Alleen is alles bij een koe een slagje groter.
Koeien zijn ook net zo goed in het vormen van vriendschappen. In een koppel koeien (dat is een groep of kudde koeien) ontstaan duidelijke sociale verbanden. Ze hebben voorkeuren voor welke andere er naast hen in de stal staat en herkennen mensen aan hun gezicht of stem.
Koeien vinden ritme en routine prettig, net als de kinderen op het kdv. Verander je iets in hun dag, voer je bijvoorbeeld op een ander moment of komt er een vreemde in de stal of melkput dan merk je het direct aan hun gedrag.
..of is de koe toch meer een ander dier?
Aan de buitenkant zie je al snel dat de lichaamsdelen van een koe handige fucncties hebben die andere dieren ook hebben en mensen juist absoluut niet.
Neem bijvoorbeeld de oren. Die kunnen onafhankelijk van elkaar draaien – net als bij een paard. Zo vangt een koe geluiden van meerdere kanten tegelijk op. En op warme dagen stroomt er extra bloed door de oren om warmte kwijt te raken, zoals bij konijnen.
De ogen zitten aan de zijkant van de kop, net als bij veel prooidieren. Zo kan een koe bijna helemaal om zich heen kijken, zonder haar hoofd te draaien. Alleen direct voor haar neus en achter haar kont zit een blinde vlek. Die slechte diepte-inschatting betekent dat een koe soms aarzelt voor een plas of een opstapje, want ze ziet simpelweg niet hoe diep het is.
De vacht dan: net als bij honden wisselen koeien van zomer- naar winterjas. Alleen doen ze dat langzaam, en niet in één keer. In de winter is de vacht wolliger, in de zomer glad en kort. Losse haren raken ze kwijt door langs een boom te schuren of in de stal onder een borstel te gaan staan.
En de hoorns? In de natuur zijn die bedoeld voor verdediging, rangorde en temperatuurregeling – vergelijkbaar met geiten of antilopen. Bij melkkoeien groeien die hoorns meestal niet, omdat ze op jonge leeftijd behandeld worden. Dat is veiliger in de stal, waar ze dicht op elkaar leven. Maar van nature horen hoorns er gewoon bij.
Een koe is lekker haarzelf
Een paar lichaamsdelen zijn ‘typisch koe’. Dingen die je bij mensen of andere dieren niet of nauwelijks ziet.
De tong, bijvoorbeeld. Die is ruw, enorm sterk en wel 30 cm lang. Een koe gebruikt haar tong als grijparm om gras te pakken, haar neus schoon te likken en zelfs haar eigen rug te bereiken. En nee, dat kunnen wij mensen niet.
Koeien hebben een neus die altijd een beetje vochtig is. Niet alleen omdat dat fris staat, maar omdat het helpt bij het opvangen van geuren. Ze ruiken beter dan honden. Ja, echt. Alleen zijn ze wat groot voor op Schiphol bij de douane in te zetten. Ze likken hun eigen neus om hem nat en schoon te houden. En daarmee ‘proeven’ ze de lucht. Ziet er een beetje uit alsof ze in hun neus peuteren, maar ze halen niet als mensen daarmee snotjes uit hun neus.
En hun vlekken? Geen enkele koe is hetzelfde. De vlekken zijn als vingerafdrukken, uniek per dier. Onder de zwarte vlekken is de huid zwart, onder de witte is die roze. De vlekken helpen de koe tegen vliegen en de boer om de koeien uit elkaar te houden.
🧠 Feitjes om thuis of in de klas mee te scoren:
- Koeien kunnen kilometers ver ruiken
- Hun ogen kunnen ’s nachts beter zien dan die van ons
- De tong van een koe kan 30 cm lang worden
- Onder witte vlekken is de huid roze, onder zwarte vlekken zwart
- Een koe heeft géén boven-snijtanden, maar een harde kaakplaat
- Koeien kunnen met hun tong hun eigen neus én rug likken
Deze lichaamsdelen van een koe komen nog aan bod
We zijn nog niet klaar! De komende weken gaan we verder met de andere lichaamsdelen van een koe:
- De uier – hoe verandert gras in melk?
- De poten en hoeven – zitten de achterpoten van een koe nou achterstevoren?
- De magen van een koe – door deze post weet je daar al wat van af;
- En we eindigen met de staart – handig tegen vliegen én een goede stemmingsmeter.
En daarna? Dan kun je je kennis tegen met een quiz om te kijken wat je allemaal hebt opgestoken deze zomer over de koe en of we dit goed hebben uitgelegd. We horen graag in de comments wat je van deze zomer-vakantie-serie vindt.